Luật Phòng chống tham nhũng: không thể đứng một mình

Nhiệm vụ người dân đặt ra cho các cơ quan chính quyền không chỉ là sự đối phó với tham nhũng khi chúng đã xảy ra mà quan trọng hơn chính là phải làm sao để triệt tiêu những điều kiện để có thể xảy ra tham nhũng, những quy định liên quan đến “chống tham nhũng” càng ít bị vận dụng thì càng tốt (đồng nghĩa với nạn tham nhũng giảm).

Muốn được như vậy, không thể chỉ trông chờ vào Luật Phòng chống tham nhũng, vì nó không thể đứng đơn lẻ trong cuộc chiến này mà rất cần phải có sự hỗ trợ của nhiều luật, nhiều quy định khác. Tất cả cùng hướng vào mục tiêu: hạn chế sự nảy sinh những điều kiện thuận lợi cho tham nhũng.

Lấy thí dụ trong lĩnh vực xây dựng cơ bản. Một trong những nguyên nhân quan trọng gây nên tình trạng tham nhũng (và thất thoát, lãng phí) chính là cơ chế đấu thầu ban đầu còn nhiều điểm bất cập, quá trình kiểm soát hoạt động của chủ thầu, giám sát, thi công lỏng lẻo. Không hiếm trường hợp trong một công trình mà ba bên chủ thầu, thi công, giám sát cùng một đơn vị chủ quản, vốn đã quá “quen biết” nhau. Cộng với cơ chế kiểm soát yếu kém, đã tạo điều kiện cho những “giao dịch trong bóng tối” xảy ra, làm thất thoát tiền của nhà nước.

Khắc phục tình trạng này cần những quy định như: phải công khai hóa đấu thầu, ba bên phải không cùng một đơn vị chủ quản, chú trọng lực chọn những doanh nghiệp đủ năng lực, tạo cơ chế cạnh tranh lành mạnh… Nói cách khác là phải xóa bỏ độc quyền, xóa bỏ cơ chế chủ quan đang tồn tại phổ biến trong xây dựng cơ bản. Luật đấu thầu sẽ chịu trách nhiệm về phần này, chủ yếu là những quy định mang tính “kỹ thuật”. Khi kết hợp với những chế tài cụ thể khác của Luật Phòng chống tham nhũng sẽ tạo nên một cơ chế hiệu quả, đủ sức vừa phòng, vừa chống tham nhũng, thất thoát lãng phí.

Từ thí dụ này để cho thấy một vấn đề: chúng ta muốn có một sức mạnh thật sự trong cuộc chiến chống tham nhũng thì không thể chỉ chú trọng hoàn thiện riêng rẻ một luật, hay một quy định riêng nào mà yêu cầu phải có sự xem xét đồng bộ lẫn nhau của nhiều luật, nhiều quy định. Luật Phòng chống tham nhũng cho dù có hoàn thiện đến đâu đi chăng nữa nhưng các luật liên quan thiếu tính đồng bộ thì hiệu quả thực thi sẽ không cao, chỉ mang tính cục bộ, không thể tạo nên sức mạnh trên diện rộng lẫn chiều sâu.

Đó cũng chính là điều băn khoăn lớn nhất mỗi khi đề cập đến mức độ khả thi của Luật Phòng chống tham nhũng khi tiến hành xây dựng và khi đưa vào thực tiễn sau này. Và điều băn khoăn này sẽ vẫn tiếp tục tồn tại nếu như Luật Phòng chống tham nhũng trong cuộc đấu tranh với nạn tham nhũng vẫn đứng một mình.