Nhiều người vẫy lá cờ chính thức với biểu tượng "Allah" cách điệu hình hoa tulip. Những người khác vẫy lá cờ ba màu xanh - trắng - đỏ với phần trung tâm để trống, và những người khác nữa giơ cao lá cờ ba màu với dòng chữ viết bằng thư pháp Ả Rập "Phụ nữ, Sự sống, Tự do". Trong một số cuộc biểu tình là một phiên bản khác nữa của lá cờ, với phần trung tâm là biểu tượng sư tử và mặt trời.

"Lá cờ của quê hương"

Mọi lá cờ đều đại diện cho bản sắc và lịch sử. Với những người tự đồng nhất mình với chúng, lá cờ là biểu tượng của quyền lực, niềm tự hào và cả sự kháng cự. Với những người cảm thấy bị chúng áp bức, lá cờ là biểu tượng của sự thống trị và thù địch.

Chúng hiệu triệu lòng trung thành, và trong suốt lịch sử là công cụ quan trọng bậc nhất để huy động quần chúng, và để đè bẹp những ý kiến bất đồng. Khó có nơi nào mà lá cờ thể hiện tất cả những điều đó rõ ràng như ở Iran.

Vậy mỗi lá cờ của Iran đại diện cho điều gì? Và tại sao chúng lại khơi dậy cảm xúc mạnh mẽ đến vậy? Lá cờ Allah - hoa tulip là cờ chính thức của Iran. Nó đã được người dân Iran vẫy cao suốt gần 50 năm. Sau cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, các biểu tượng của chế độ quân chủ Pahlavi dần bị gỡ bỏ.

Một cuộc thi thiết kế quốc kỳ mới được tổ chức, giáo sư kiến trúc Hamid Nadimi đã giành chiến thắng. Đặc điểm trung tâm của lá cờ mới là một biểu tượng cách điệu có thể đọc là "Allah" - "Thượng đế" trong tiếng Ả Rập - và "La Ilaha Ill Allah" - "Không có Thượng đế nào ngoài Thượng đế", lời tuyên xưng đức tin Hồi giáo.

Như sử gia về Hồi giáo Kimia Maleki giải thích, biểu tượng cách điệu này "được tạo ra từ hư không bởi một nghệ sĩ đi kèm ý tưởng mới lạ mà nó sẽ tôn vinh: một nước Cộng hòa Hồi giáo".

Dọc theo các cạnh của dải màu xanh và đỏ trên lá cờ, dòng chữ "Allah o Akbar" (Thượng đế vĩ đại nhất) được viết bằng chữ thư pháp Ả Rập cổ, Kufic. Allah o Akbar không chỉ là một biểu đạt tôn giáo, nó trở nên gắn bó mật thiết với cuộc cách mạng. Khi vị Shah ban bố lệnh giới nghiêm, dân chúng Iran đã lên sân thượng hô vang cụm từ này, ngụ ý Thượng đế ở cao hơn bất kỳ vua chúa nào.

Năm 2009, đến lượt các nhà tranh đấu của phong trào Xanh chống chính phủ thần quyền áp dụng đúng chiến thuật đấy.

"Đây là lá cờ mà người dân Iran đã sống cùng và hy sinh vì nó kể từ năm 1979", trang web chuyên về lịch sử Trung Đông ajammc.com viết. "Những người Iran thuộc mọi đức tin đã được chôn cất trong đó.

Những người đã ngã xuống trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq và 1.000 người Iran bị giết trong cuộc tấn công gần đây của Israel đều được an nghỉ trong những chiếc quan tài quấn lá cờ này. Với 90 triệu người Iran ở trong nước, đây là lá cờ của quê hương họ".

Nhưng những người chỉ trích cho rằng lá cờ gắn liền với chính thể Cộng hòa Hồi giáo, nên nó mang lại tính chính danh cho một nhà nước độc tài. Những người khác phản đối vì các dẫn chiếu với Hồi giáo, điều mà họ coi là phân biệt đối xử với người Iran thuộc các đức tin khác.

Lịch sử một lá quốc kỳ

Cờ Iran có ba màu đơn giản: ba dải ngang, màu xanh lá ở trên, màu trắng ở giữa và đỏ ở dưới.

Trong văn hóa Iran, màu xanh lá tượng trưng cho hạnh phúc, sức sống, và tất nhiên là màu của Hồi giáo, mà cụ thể ở nước Cộng hòa Hồi giáo Iran là sự công nhận với triều đại Hồi Shia Fatimid (909 - 1171). Màu trắng là màu của tự do, và màu đỏ gắn với tinh thần tử đạo, lòng quả cảm, lửa, một dẫn chiếu về quốc giáo của Đế chế Ba Tư (Hỏa giáo), và tình yêu.

Những màu sắc này, và những gì chúng đại diện đã đủ thú vị, nhưng mô-típ ở trung tâm lá cờ mới là điều khiến quốc kỳ Iran khác biệt. 

Năm 1979, nước cộng hòa mới cần một biểu tượng đánh dấu sự chấm dứt thời đại quân chủ, nhưng đồng thời trấn an một nền văn hóa cổ xưa rằng tất cả không sụp đổ hoàn toàn.

Giải pháp của nhà nước mới là dùng lại màu sắc của lá cờ thời trước cách mạng, nhưng bỏ mô-típ sư tử và mặt trời ở trung tâm. Mô-típ này có nguồn gốc ít ra là từ thế kỷ 15, ban đầu là những biểu tượng chiêm tinh (cung Sư tử gắn với vương quyền), rồi dần gắn với hoàng gia, do đó cần phải bị loại bỏ.

Thiết kế mới của Nadimi đánh đúng vào những cảm xúc Iran sâu thẳm một cách tài tình. Là giáo sư kiến trúc ở Đại học Shahid Beheshti, Tehran, Nadimi am tường lịch sử, văn hóa và tôn giáo.

Ông nảy ra ý tưởng về một mô-típ ở trung tâm lá cờ dựa trên cả ba điều đó và có thể tranh thủ được sự ủng hộ của giới lãnh đạo mới. Với người ngoài cuộc, mô-típ ở trung tâm lá cờ Iran là một biểu tượng khó nhận ra.

Nhưng trong mắt người Iran, biểu tượng cách điệu dòng chữ thư pháp về Allah đồng thời gợi nhớ đến một đóa laleh - tức hoa tulip.

Hoa tulip và nền văn hóa Iran đan cài chặt chẽ với nhau. Là loài hoa đại diện cho cái chết, tinh thần tử đạo, tình yêu vĩnh hằng, nó nở vào mùa xuân cũng là báo hiệu cho lễ Nowruz năm mới của người Ba Tư vốn đã là dịp lễ chính thức của người Iran trong hơn 3.000 năm. Như thường thấy, truyền thuyết có vai trò quan trọng.

Chuyện kể rằng vị vương tôn sống vào thế kỷ 6 Farhad khi nghe tin tình yêu lớn trong đời chàng, Shirin, bị sát hại, đã nhảy xuống từ một vách núi. Ở nơi có xác vị vương tôn, hoa tulip bắt đầu mọc lên, được tưới tắm bởi máu chàng.

Cũng vào thời đó, người hùng vĩ đại của Hồi giáo Shia, Hussein, cháu nội của Nhà tiên tri, đã tử đạo trong trận đánh chống triều đình Umayyad (Hồi Sunni) gần Karbala ở vùng nay là Iraq. Và bạn hẳn đã đoán được loài hoa gì mọc lên từ máu Hussein?

Thế nên tulip ngày nay là biểu tượng cho tinh thần tử đạo của Hồi giáo Shia, vốn nhấn mạnh ý chí thà chết vì chiến đấu cho chính nghĩa còn hơn sống bất chính. Tín điều này của đức tin Shia là cội rễ của cuộc đại ly giáo giữa hai dòng Hồi Sunni và Shia.

Trong cuộc chiến tranh Iran - Iraq 1980 - 1988, khi chính quyền Tehran kêu gọi thanh niên ra chiến trường, rồi hàng trăm nghìn người đã ngã xuống, hoa tulip xuất hiện ở rất nhiều nơi vinh danh các chiến binh tử đạo, và một trong những tiếng hô xung trận là "đất nào cũng là Karbala". Đấy chính là bối cảnh khi Nadimi thiết kế lá cờ mới.

Câu chuyện về lá cờ Iran, do đó không chỉ là về thiết kế, màu sắc hay họa tiết, mà là về cả một dân tộc vẫn đang đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: "Chúng ta là ai? Những người thừa kế của Đế chế Ba Tư hùng mạnh hay những người bảo vệ đức tin Hồi giáo thuần khiết?".

Sự tồn tại song song trong tâm tưởng của hai biểu tượng này (đóa tulip và dòng chữ cách điệu Allah) là sự giằng xé về bản sắc chưa bao giờ chấm dứt.

Đó là lòng hoài cổ, phong trào phục hoàng, và đối lập, khi cộng đồng Iran hải ngoại hoặc những người phản đối chính quyền hiện tại thường vẫy cao lá cờ sư tử và mặt trời, đại diện cho khát vọng về một Iran thế tục, tự do, gắn kết với gốc rễ Ba Tư tiền Hồi giáo.

Trong khi đó, đóa tulip và lời kính ngưỡng Allah đại diện cho tính chính thống và truyền thống của trật tự hiện hành, tinh thần sùng đạo chống lại những can thiệp đòi thay đổi xã hội Iran của phương Tây.

Lịch sử thăng trầm của Iran hiện đại - Kỳ 1: Mossadegh - vị thủ tướng đa hình tượng

Cuộc chiến của Mỹ và Israel nhắm vào Iran mấy ngày qua là những diễn biến mới nhất trong lịch sử phức tạp và đầy biến động của một quốc gia với nền văn minh mấy nghìn năm...