Tôi nhớ, chiều 29 Tết Bính Ngọ vừa rồi, khi vừa đặt túi quà xuống nền gạch thì ông Năm hàng xóm đã sang chơi. Ông về từ Mỹ hồi đầu tháng chạp, da sạm nắng hơn, dáng chậm hơn, nhưng giọng nói vẫn nguyên cái âm điệu quê nhà: "Tết này ông bà ở ăn Tết quê".

Ông chia sẻ thông tin bằng một niềm vui rất thật, như thể chỉ cần thốt ra là mùi bánh tét đã thơm lên, tiếng trẻ con đã ríu rít ngoài ngõ. Ông bảo được về quê là hạnh phúc lớn. Về quê đón Tết là hạnh phúc gấp bội.

Tôi nhìn ông Năm, bỗng hiểu một điều tưởng như hiển nhiên: người già thường nhớ quê. Nhưng không chỉ người già. Càng lớn, người ta càng nhớ ký ức thuở nhỏ, càng nhớ những năm tháng thanh xuân rực rỡ - không hẳn vì ngày xưa đẹp hơn bây giờ, mà vì ngày xưa là nơi ta còn "thuộc về" một cách tự nhiên nhất.

"Một phần" của ngôi nhà chung

Khi ta còn nhỏ, quê hương không phải khái niệm, quê hương là con đường đất, là bến nước, là tiếng rao, là bữa cơm chiều. Lớn lên, đi xa, quê hương mới trở thành một "địa chỉ tâm hồn", lúc mờ lúc rõ, nhưng cứ đến Tết là hiện lên rõ ràng đến lạ.

Tết đối với người xa xứ không chỉ là mốc thời gian. Tết là phép thử của ký ức.

Ở xứ người, có thể vẫn có bánh chưng, vẫn có mâm cúng, vẫn có lời chúc bằng tiếng Việt… nhưng cái thiếu là "khí trời", hơi thở văn hóa thân quen trên nền tự nhiên của nó.

Thiếu con hẻm bỗng chật lại vì người về đông, thiếu tiếng chổi quét sân cuối năm, thiếu cảm giác đi ra đầu ngõ là gặp một người quen.

Tết quê nhà là thứ không khí mà người ta không thể mua, không thể đặt hàng, càng không thể "chuyển phát nhanh".

Ông Năm kể chuyện những năm ở Mỹ, cứ gần Tết là ông lại lật lịch, tính ngày. Có khi vừa hết Noel đã thấy Tết lấp ló. "Bên đó lạnh quá, nhớ cái nắng miền mình. Nhớ tiếng pháo ngày xưa, nhớ mùi nhang, nhớ tiếng cười…", ông cười mà mắt như ươn ướt.

Tôi nghe ông nói, chợt thấy "nhớ quê" hóa ra không phải là nỗi buồn mà là một loại tình cảm lặng lẽ, sâu sắc, giống như sợi dây mảnh mà kéo hoài không đứt, nối con người với nơi chốn đã làm nên họ.

Nhưng cũng chính ở đây, một câu hỏi khác hiện ra: vì sao những năm gần đây, ta thấy nhiều kiều bào về ăn Tết hơn, về lâu hơn, không chỉ "ghé thăm", mà "ở lại" để sống những ngày Tết như một người trong xóm?

Câu trả lời không chỉ nằm ở nỗi nhớ mà còn nằm ở một cảm giác được thừa nhận, được mời gọi, được xem là "một phần" của ngôi nhà chung.

Trong buổi gặp mặt kiều bào tiêu biểu về dự chương trình Xuân Quê hương 2026 ngày 8-2-2026, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định khối đại đoàn kết toàn dân tộc - bao gồm đồng bào trong nước và đồng bào ở nước ngoài - đang có sự đồng thuận và được củng cố vững chắc. Ông nhấn mạnh cộng đồng hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của dân tộc, là nguồn lực quan trọng trong giai đoạn phát triển mới.

Những thông điệp ấy của người đứng đầu Đảng nếu chỉ đọc lướt có thể giống một thông điệp chính sách, nhưng với người xa quê lâu năm lại giống một lời gọi về: "Bạn vẫn là người nhà". Và khi được gọi là người nhà, người ta sẽ thôi đứng ngoài ngưỡng cửa.

Cũng trong khuôn khổ Xuân Quê hương, hình ảnh Chủ tịch nước Lương Cường và Phu nhân cùng kiều bào dâng hương, thả cá chép tiễn ông Công ông Táo ở Hà Nội là một nghi lễ mang tính biểu tượng: dù đi xa đến đâu, sợi dây văn hóa vẫn kéo mọi người về cùng một khoảnh khắc.

Những nghi lễ ấy không nhằm "trình diễn" nỗi nhớ, mà nhắc rằng văn hóa là chiếc cầu bền chắc nhất: qua bao biến động, chỉ cần còn tiếng Việt, còn phong tục, còn bữa cơm Tết, là còn đường về.

Sợi dây ấy không chỉ được giữ bằng cảm xúc, mà còn bằng những cơ chế ngày càng rõ ràng, thuận lợi hơn cho kiều bào gắn bó với quê hương.

Chẳng hạn, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc tịch (có hiệu lực từ 1-7-2025) được truyền thông trong nước phân tích theo hướng nới lỏng và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các trường hợp nhập/trở lại quốc tịch, đồng thời có những điểm mở về việc giữ quốc tịch nước ngoài trong một số trường hợp được Chủ tịch nước cho phép.

Chính sách, nếu được thực thi thấm đến đời sống, sẽ biến "mong muốn gắn bó" thành "khả năng gắn bó".

Câu chuyện kiều bào, vì thế, không chỉ là chuyện tình cảm mà còn là câu chuyện nguồn lực.

Năm 2025, kiều hối được nhắc đến như một con số kỷ lục gần 18 tỉ USD - một dòng chảy vật chất nhưng bắt nguồn từ một dòng chảy tinh thần: người đi xa vẫn hướng về nơi chôn nhau cắt rốn.

Ta quen nhìn kiều hối như tiền gửi về, nhưng đôi khi quên rằng đằng sau đó là những lựa chọn rất thật: chắt chiu, tiết kiệm, làm thêm, nhịn tiêu… để "nhà mình" ở quê bớt thiếu thốn, để cha mẹ có thuốc men, để em út có học phí, để căn nhà dột được sửa mái.

Tuy nhiên, điều đáng nói hơn trong thời đại hôm nay là sự trở về của tri thức, công nghệ, và những mạng lưới quan hệ quốc tế.

Mùa xuân để trở về

Nhiều kiều bào là chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học… trở về không chỉ để "ăn Tết", mà để "làm việc", để tìm cơ hội cộng tác, để đưa một phần kinh nghiệm của thế giới về giải các bài toán của đất nước.

Tin tức trong nước gần đây cũng nhấn mạnh các chuyển dịch trong công tác người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có việc kết nối chuyên gia kiều bào với nhu cầu phát triển khoa học - công nghệ trong nước.

Nghe thì lớn lao, nhưng đôi khi bắt đầu bằng những thứ nhỏ xíu, như ông Năm hàng xóm của tôi. Ông về sớm từ đầu tháng chạp, không phải để "chơi", mà để đi chợ Tết cho kịp, để ngồi uống trà với bạn cũ, để ra mộ thắp nén nhang cho cha mẹ, để tự tay treo lại cặp câu đối trong nhà.

Những việc ấy không tạo ra GDP, nhưng tạo ra một thứ vốn xã hội bền chặt: niềm tin rằng quê hương vẫn còn chỗ cho mình, và mình vẫn còn nghĩa vụ với quê hương.

Càng lớn tuổi, người ta càng hiểu: đời người rốt cuộc không đo bằng nơi ta đã đi qua, mà bằng nơi ta vẫn muốn quay về. Có người về vì nhớ bến sông, bụi chuối, con đò. Có người về vì muốn con cháu nghe được tiếng Việt tròn vành, thấy được Tết đúng nghĩa. Có người về vì sau nhiều năm sống trong một xã hội trật tự, họ muốn đóng góp để quê hương cũng trật tự, văn minh, tử tế hơn - như một cách trả ơn nơi đã sinh thành.

Tết, suy cho cùng, là dịp để "đo lại sợi dây" giữa con người với gia đình, làng xóm, đất nước.

Với kiều bào, sợi dây ấy đôi khi bị kéo căng bởi khoảng cách, bởi khác biệt lối sống, bởi bận rộn mưu sinh. Nhưng chỉ cần còn một chiều 29 Tết như năm nay, còn một ông Năm bước sang nhà hàng xóm với nụ cười hiền, còn một câu nói "Tết này ở ăn Tết quê", thì tôi biết sợi dây ấy vẫn chưa đứt.

Với cảm nhận cá nhân của mình, có lẽ nó còn đang được thắt lại - không chỉ bằng nỗi nhớ, mà bằng một sự đồng thuận, một cảm giác thuộc về và một khát vọng chung: dù ở đâu, người Việt vẫn là người Việt, vẫn chung một mùa xuân để trở về.

Đại sứ diện áo dài cùng kiều bào tại Singapore rộn ràng đón Tết

Tối 1-2, tại Singapore, Đại sứ quán Việt Nam tại Singapore cùng Ban Liên lạc người Việt tại Singapore đã tổ chức sự kiện Tết cộng đồng Xuân Bính Ngọ 2026.