
Tôm sú Cà Mau 15 con/kg khi đem làm khô sẽ có được độ dai ngọt và thơm đặc trưng - Ảnh: THANH HUYỀN
Thủ phủ tôm nhìn ra thế giới
Ngày 21-11, Festival tôm Cà Mau lần thứ II khai mạc với chủ đề "Tôm Cà Mau - Vươn tầm thế giới". Không chỉ là ngày hội quảng bá sản phẩm, đây còn là dịp nhìn lại một ngành kinh tế đang tạo sinh kế cho hàng trăm nghìn hộ dân, đóng góp lớn vào xuất khẩu và mở ra cơ hội phát triển mới cho vùng đất cực Nam Tổ quốc.
Trong bản đồ thủy sản Việt Nam, tiểu vùng bán đảo Cà Mau, gồm các vùng nuôi Cà Mau, Sóc Trăng, Bạc Liêu và Kiên Giang trước sắp xếp hành chính năm 2025, là trung tâm sản xuất tôm trọng điểm.
Theo số liệu năm 2024, sản lượng tôm nuôi của Cà Mau cũ khoảng 241.474 tấn, Sóc Trăng khoảng 206.890 tấn và Kiên Giang khoảng 133.181 tấn. Cộng lại, ba địa bàn đạt hơn 581.500 tấn, chiếm trên một nửa sản lượng tôm nuôi cả nước.
Sau sắp xếp, không gian này thuộc các tỉnh Cà Mau, Cần Thơ và An Giang, tạo điều kiện tổ chức lại vùng nguyên liệu, kết nối chế biến và logistics trên quy mô lớn hơn.
Năm 2025, sản lượng tôm Đồng bằng sông Cửu Long đạt khoảng 1,225 triệu tấn, chiếm 87,2% cả nước. Riêng Cà Mau mới có sản lượng gần 595.000 tấn, diện tích nuôi trên 435.000ha. Đây là lợi thế quy mô mà ít địa phương nào có được.
Năm 2024, xuất khẩu tôm Việt Nam đạt trên 4 tỉ USD. Tuy nhiên kim ngạch xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa người nuôi có thu nhập ổn định. Giá vật tư, con giống, thức ăn và chi phí xử lý môi trường tăng cao. Dịch bệnh, biến động giá và rào cản thương mại vẫn là những rủi ro thường trực. Bài toán đặt ra không còn đơn thuần là nuôi thêm bao nhiêu tấn tôm, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị và lợi nhuận thực chất cho người sản xuất.
Con tôm sinh thái và công nghệ
Lợi thế của bán đảo Cà Mau không chỉ nằm ở diện tích nuôi mà còn ở sự đa dạng sinh thái. Tôm - lúa, tôm - rừng, quảng canh cải tiến và nuôi thâm canh công nghệ cao có thể cùng phát triển theo từng điều kiện tự nhiên và phân khúc thị trường.
Tôm - rừng tạo giá trị kép - sản phẩm có lợi thế sinh thái gắn với bảo vệ rừng ngập mặn. Tôm - lúa tận dụng luân phiên mùa nước mặn, nước ngọt, giảm sử dụng hóa chất và đa dạng hóa thu nhập. Nuôi tôm công nghệ cao đáp ứng yêu cầu sản lượng ổn định, kiểm soát môi trường và chất lượng nguyên liệu.
Kinh nghiệm từ Tập đoàn thủy sản Minh Phú cho thấy hướng đi của một hệ sinh thái ngành tôm, từ liên kết từ con giống, vùng nuôi, quy trình kỹ thuật đến chế biến và xuất khẩu. Doanh nghiệp không chỉ mua nguyên liệu và bán thành phẩm, mà còn tham gia tổ chức chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng và xây dựng thị trường.
Nhà máy chế biến Minh Phú Khánh An tại Cà Mau, với vốn đầu tư 1.500 tỉ đồng, công suất thiết kế 35.000 tấn sản phẩm/năm là một mắt xích mới trong năng lực chế biến của doanh nghiệp.

Tôm sú Cà Mau - Ảnh: THANH HUYỀN
Tuy nhiên ngành tôm không thể chỉ trông chờ vào một vài tập đoàn lớn. Cần hình thành các cụm công nghiệp chế biến tôm gắn với vùng nguyên liệu tại Cà Mau, Sóc Trăng và Kiên Giang cũ; kết nối nhà máy với kho lạnh, logistics, cảng và dịch vụ kiểm nghiệm. Đó phải là những cụm ngành có khả năng kéo theo công nghiệp phụ trợ, công nghệ sinh học, thiết bị nuôi trồng, thức ăn thủy sản và dịch vụ dữ liệu.
Đặc biệt, phải thoát khỏi tư duy chủ yếu xuất khẩu tôm đông lạnh sơ chế. Chế biến sâu các sản phẩm tôm ăn liền, thực phẩm tiện lợi, sản phẩm dinh dưỡng và khai thác phụ phẩm để sản xuất chitin, chitosan, protein thủy phân sẽ mở thêm không gian giá trị. Khi đó, ngành tôm không chỉ bán phần thịt mà còn khai thác giá trị từ toàn bộ con tôm, tiến tới kinh tế tuần hoàn.
Bốn đòn bẩy làm giàu từ tôm
Muốn giấc mơ làm giàu trở thành hiện thực, cần tập trung bốn nhóm giải pháp.
Một là, quy hoạch và đầu tư hạ tầng theo hệ sinh thái. Phân vùng rõ khu vực tôm - rừng, tôm - lúa, quảng canh và nuôi công nghệ cao; đầu tư thủy lợi, hệ thống cấp, thoát nước, quan trắc môi trường và giao thông kết nối vùng nuôi với nhà máy. Không thể yêu cầu người dân sản xuất theo chuẩn quốc tế khi hạ tầng và môi trường đầu vào chưa được bảo đảm.
Hai là, tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Phát huy vai trò doanh nghiệp đầu tàu, hợp tác xã và tổ hợp tác trong liên kết cung ứng giống, thức ăn, kỹ thuật, tín dụng và bao tiêu. Khuyến khích hợp đồng dài hạn, chia sẻ lợi ích và rủi ro giữa doanh nghiệp với người nuôi. Mỗi vùng nguyên liệu phải có mã số, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc. Người nuôi cần trở thành chủ thể có quyền lợi thực chất trong chuỗi, không chỉ là người bán nguyên liệu.
Ba là, đột phá công nghệ và chế biến sâu. Ưu tiên nghiên cứu giống sạch bệnh, công nghệ sinh học, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu môi trường để giảm chi phí, kiểm soát dịch bệnh. Có chính sách tín dụng, ưu đãi đầu tư cho chế biến sâu, công nghiệp phụ trợ và tận dụng phụ phẩm. Phát triển thương hiệu tôm sinh thái, tôm hữu cơ, tôm có chứng nhận quốc tế để nâng giá trị sản phẩm.
Bốn là, mở rộng thị trường và hoàn thiện thể chế. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nâng năng lực ứng phó với rào cản thương mại và tiêu chuẩn môi trường. Xây dựng cơ sở dữ liệu ngành tôm, dự báo cung cầu, giá cả và cảnh báo rủi ro. Đồng thời phát triển tín dụng xanh, bảo hiểm nuôi trồng thủy sản và chính sách hỗ trợ chuyển đổi sinh thái để người dân đủ năng lực đầu tư dài hạn.
Festival Tôm Cà Mau lần thứ II là cơ hội quảng bá thương hiệu, kết nối đầu tư và xúc tiến thương mại. Nhưng thành công của Festival không nên chỉ đo bằng số gian hàng hay lượng khách tham quan, mà phải bằng những hợp đồng, dự án và liên kết sản xuất được hình thành sau sự kiện.
Con tôm đã mang đến cho người dân bán đảo Cà Mau giấc mơ làm giàu. Muốn giấc mơ ấy thành hiện thực, phải biến lợi thế sinh thái thành lợi thế cạnh tranh, vùng nuôi thành vùng nguyên liệu có tổ chức, nhà máy thành trung tâm công nghiệp giá trị cao và người nông dân thành chủ thể của chuỗi giá trị.
Thước đo cuối cùng không chỉ là xuất khẩu bao nhiêu tỉ USD, mà là mỗi kg tôm tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng, người nuôi giữ lại được bao nhiêu lợi nhuận và ngành tôm tạo thêm bao nhiêu việc làm chất lượng. Đó mới là con đường làm giàu bền vững từ con tôm.