Đánh bắt ghẹ ở Phú Quốc - Ảnh: CHÍ CÔNG
Ngày 11-5 (giờ Mỹ), Cơ quan Nghề cá biển quốc gia Mỹ (NMFS) thông báo cấp kết luận về tính tương đương đối với nghề khai thác ghẹ cho các nước là Việt Nam, Indonesia và Sri Lanka theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) của Washington, qua đó cho phép tiếp tục nhập khẩu sản phẩm từ các quốc gia này vào Mỹ.
Hồi tháng 8-2025, NMFS lần đầu công bố các kết luận về tính tương đương dựa trên MMPA, cho biết 240 nghề cá từ nhiều quốc gia sẽ không còn được phép xuất khẩu sang Mỹ sau khi cơ quan này rà soát 2.500 nghề cá thuộc 135 quốc gia.
Với kết luận này, từ ngày 1-1-2026, Việt Nam có 12 nhóm loài thủy sản như cá ngừ (mắt to, vây vàng, vằn, vây xanh), cá kiếm, cá mú, cá thu, cá đối, ghẹ, mực... khai thác (đánh bắt) từ 12 mã nghề cá (chủ yếu lưới rê, lưới kéo, lưới vây...) bị cấm xuất khẩu vào nước này, do chưa được công nhận tương đương với MMPA.
Theo MMPA, các nghề cá nước ngoài phải đáp ứng tiêu chuẩn bảo vệ động vật có vú biển tương đương với các nghề cá tương tự tại Mỹ mới được phép xuất khẩu sang thị trường này.
Việt Nam hiện là một trong 34 quốc gia được công nhận tương đương một phần trên tổng số 135 quốc gia xuất khẩu thủy sản vào Mỹ. Điều này đồng nghĩa với khoảng 50% số nghề cá được đánh giá tương đương và có thể xuất khẩu bình thường, trong khi 50% còn lại (khoảng 12 nhóm nghề/loài thủy sản) cần đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt hơn.
Trả lời báo chí vào tháng 1-2026, ông Lê Trần Nguyên Hùng, Phó cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho hay cục đã triển khai công tác cung cấp hồ sơ và xây dựng dữ liệu để cung cấp cho Mỹ theo hạn định, nhằm thúc đẩy việc công nhận tương đương cho ghẹ từ Việt Nam, khi 80% ghẹ Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ.
Theo số liệu của phía Mỹ, Việt Nam trong năm 2025 xuất khẩu 4.143 tấn ghẹ đến nước này.
Đối với trường hợp của Philippines, xuất khẩu ghẹ của Mỹ sang nước này sẽ bị cấm sau 30 ngày kể từ ngày công bố, tức khoảng giữa tháng 6.
Lệnh cấm này sẽ khiến hơn 2.000 tấn ghẹ xanh nhập khẩu từ Philippines bị chặn lại. NMFS đã ban hành báo cáo riêng cho các nghề cá, cua, ghẹ xanh bằng bẫy/lồng và lưới rê của Philippines.
Theo báo cáo này, Philippines chưa có quy định bắt buộc báo cáo tình trạng chết hoặc bị thương của động vật có vú biển trong hoạt động khai thác thủy sản.
Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ giảm
Ngày 5-5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết giá trị xuất khẩu thủy sản 4 tháng đầu năm 2026 đạt gần 3,6 tỉ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước.
Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu thủy sản lớn nhất của Việt Nam, Trung Quốc là thị trường tăng mạnh nhất (tăng 52%) và giảm duy nhất ở thị trường Mỹ (giảm 7%).
Các doanh nghiệp trong ngành nhận định xuất khẩu qua thị trường Mỹ giảm do tác động từ thuế chống bán phá giá.
Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định việc xuất khẩu qua thị trường Mỹ giảm thuế chống trợ cấp đối với tôm, lệnh cấm nhập 12 nhóm loài thủy sản Việt và yêu cầu cấp giấy COA cho những loài có thể xuất khẩu sang Mỹ từ đầu năm 2026.
Cùng với đó, Mỹ cũng đang siết truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm, chính sách thuế quan và tâm lý mua hàng thận trọng trong bối cảnh thị trường biến động.
