Xu hướng "trẻ hóa" trong quan hệ tình dục lần đầu

Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021 - 2025, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên tại Việt Nam ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức. Tuy nhiên sự bùng nổ của mạng xã hội cùng những thay đổi trong hành vi sống đang đặt ra hàng loạt thách thức mới, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và thực hành an toàn của giới trẻ.

Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Dù vậy, xu hướng "trẻ hóa" trong quan hệ tình dục đang ngày càng rõ rệt.

Đáng lo ngại, mức độ an toàn tình dục vẫn còn thấp, chỉ khoảng 54% thanh thiếu niên sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỉ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm cũng còn hạn chế.

Bên cạnh đó, tỉ suất sinh ở nhóm vị thành niên giảm chậm, từ 35 xuống còn 30 trẻ sinh sống trên 1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019 - 2024.

Tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên, thanh niên tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn phổ biến. Năm 2022, tỉ lệ phá thai ở nhóm này là 2,12%; đến 9 tháng đầu năm 2024 giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%.

Không chỉ đối mặt nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, giới trẻ còn đứng trước nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiện nhóm tuổi 15 - 29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Dịch HIV có xu hướng tập trung ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) trẻ tuổi.

Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu cũng gia tăng nhanh ở thanh thiếu niên. Tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, số ca mắc trong nhóm này đã tăng gấp đôi chỉ trong giai đoạn 2021 - 2023.

Trong khi đó, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc của thanh thiếu niên còn nhiều hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỉ lệ vị thành niên, thanh niên biết địa chỉ cung cấp dịch vụ thân thiện và đảm bảo chất lượng chỉ dưới 20 - 30%, đặc biệt thấp ở nhóm dân tộc thiểu số và công nhân di cư.

Trẻ cần được giáo dục giới tính từ sớm

Từ bối cảnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 - 2030 với nhiều mục tiêu. Trong đó, đẩy mạnh giáo dục giới tính vào trường học, tăng khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai hiện đại cho người trẻ.

Theo dự thảo đề án, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 85% thanh thiếu niên từ 15 - 24 tuổi hiểu đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Cụ thể, đề án hướng tới 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ đưa nội dung giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vào chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa.

Ngoài ra, 50% trường phổ thông dân tộc nội trú được triển khai về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh.

Theo Bộ Y tế, nội dung truyền thông sẽ tập trung vào những vấn đề gần gũi với thanh thiếu niên như tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục, địa chỉ khám chữa bệnh thân thiện…

Đề án cũng đặt ra nhiều cách tiếp cận, trong đó các hoạt động sẽ được triển khai đa dạng hơn như tọa đàm, câu lạc bộ đồng đẳng, sân chơi ngoại khóa, video ngắn trên mạng xã hội, ứng dụng số, chatbot tư vấn ẩn danh…

Bộ Y tế đề xuất xây dựng nền tảng số quốc gia cung cấp kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; tích hợp tư vấn trực tuyến và bản đồ các cơ sở y tế thân thiện với thanh thiếu niên nhằm giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ.

Những nhóm đặc thù như thanh niên công nhân, người dân tộc thiểu số, thanh niên di cư… sẽ có các gói truyền thông riêng phù hợp điều kiện sống và làm việc.

Mở "góc thân thiện" tại trạm y tế

Ở nhóm giải pháp cung cấp dịch vụ, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên theo hướng dẫn quốc gia.

Theo đó, các trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh được khuyến khích bố trí "góc thân thiện" hoặc luồng khám riêng để đảm bảo riêng tư, tư vấn không phán xét cho người trẻ.

Đề án cũng hướng tới phát triển các mô hình mới như phòng khám sức khỏe sinh sản tại khu công nghiệp; gói dịch vụ thiết yếu cho thanh niên công nhân; đội y tế lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa. Đồng thời triển khai tư vấn tâm lý kết hợp chăm sóc sức khỏe sinh sản trong trường học và nhà thuốc thân thiện với thanh thiếu niên.

Bộ Y tế cũng khuyến khích mở rộng khả năng tiếp cận bao cao su và các biện pháp tránh thai hiện đại tại siêu thị, cửa hàng tiện ích nhằm giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn.

Theo mục tiêu đề án, đến năm 2030, 80% nhu cầu sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại ở phụ nữ 15 - 24 tuổi sẽ được đáp ứng.

Đề án xác định nhiều nhóm cần ưu tiên can thiệp như trẻ vị thành niên từ 10 - 13 tuổi, thanh niên chưa kết hôn, người khuyết tật, thanh niên di cư, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân trẻ tại khu công nghiệp và cả nhóm đồng giới.

Ngoài thanh thiếu niên, các đối tượng như phụ huynh, giáo viên, cán bộ đoàn và nhân viên y tế cũng được xem là nhóm cần được đào tạo, nâng cao kỹ năng tư vấn.

Bộ Y tế cho rằng việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho người trẻ không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, sức khỏe tinh thần, tương lai lao động và phát triển xã hội.

Theo kế hoạch, đề án sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026 đến hết năm 2030.

Đừng né tránh giáo dục giới tính

Cha mẹ tránh nói chuyện về giới tính không có nghĩa là trẻ không tò mò và tự tìm hiểu. Thầy cô ngại đề cập về chuyện yêu đương không có nghĩa là trẻ không sớm sa chân vào con đường này.