Tiểu thuyết Trung Quốc hiện đại: Đảo và người

Vương Khản Du (王侃瑜, Regina Kanyu Wang), sinh năm 1990, là tác giả Trung Quốc nổi bật trong thể loại tiểu thuyết khoa học viễn tưởng với nhiều giải thưởng danh giá. Cô tốt nghiệp chuyên ngành sáng tác Đại học Phúc Đán Trung Quốc, viết song ngữ Anh, Trung, đã nhiều lần đoạt giải văn học khoa học viễn tưởng tiếng Trung, được đề cử giải văn học Locus và Hugo (hai giải thưởng danh giá nhất thế giới dành cho các tác phẩm khoa học viễn tưởng và kỳ ảo).

Tác phẩm của cô, như Mây mù 2.2 và Nhà hàng hải sản, đã được dịch sang nhiều thứ tiếng. Trong tác phẩm Đảo và người (đăng trên tạp chí Hoa Thành, TTCT trích dịch), cô khắc họa cuộc sống của một hòn đảo và một con người thức dậy lúc 5 giờ sáng, đem đến những trải nghiệm sâu sắc về sự tồn tại. 

Đảo...

Ngoài kia trời còn tối đen, cọng cỏ còn đọng sương mai, bầy chim còn say giấc trong tổ. Cả hòn đảo im lặng như tờ, vắng lặng đến nỗi có thể nghe thấy tiếng gió biển. Đảo vươn vai, ven theo cây ngân hạnh tuột xuống đất, chui vào rễ cây kết nối với chúng, len vào sợi nấm chui xuống lòng đất. 

Thế giới dưới lòng đất còn tối hơn bên ngoài, nhưng đảo biết đường. Nó từ từ len lỏi, hướng thẳng phía đông mà đi. Mạng lưới sợi nấm chằng chịt, bao trùm hòn đảo, nhưng băng thông khá hẹp. Có khi dung lượng băng thông có hạn, đảo chỉ còn cách chia tách mình thành các data, phân chia đến các đường dẫn khác nhau mới có thể xuyên qua. Sau đó nó sẽ hội tụ ở điểm tiếp theo, tập hợp thành đảo hoàn chỉnh. Có khi, trước khi đến điểm cuối vẫn không tìm ra điểm hội tụ, không sao, nó có thể phân tán, có thể ngắm mặt trời mọc ở các góc độ khác nhau.

Điểm dừng chân cuối cùng thường là ở cỏ năn tượng hoặc cỏ cói, đôi khi ở lau sậy. Ý thức của đảo len lỏi vào cọng cỏ, đợi chờ trong yên lặng. Rất nhanh, mặt trời nhô lên từ phía đông, mặt nước phản chiếu ánh vàng kim, lung linh, nhường như mã nhị phân đang nhảy múa theo từng đợt sóng. Các bit giãn ra thành chuỗi, cộng thêm các khối, các mảng miếng, như thể có ai đang lập trình trên biển. Đảo tưởng tượng, một phút sau, chương trình sẽ bắt đầu vận hành, tính toán, lặp lại, mặt trời lên cao, bóng đêm lùi xa, hoàn thành sự bắt đầu và đổi thay của một ngày mới.

Bãi đông là nơi đẹp nhất để ngắm mặt trời mọc, ở đây tầm nhìn rộng, không bị che khuất, cũng không có tiếng gà gáy inh ỏi, chỉ có bầu trời trong xanh cao vời vợi và tiếng chim vỗ cánh giòn giã. Lúc này, chim đều đã tỉnh giấc, chúng bay ra khỏi tổ, ùa ra phía bãi đông. Hạc trắng, hạc đen, cò thìa mặt đen, choắt lớn mỏ vàng… chao liệng, lượn vòng, bay cao, cánh chim che hết bầu trời, lông vũ rơi xuống như tuyết. Vận động buổi sáng xong, bầy chim đáp xuống mặt đất gần đó dùng bữa sáng. 

Ý thức của đảo vẫn ở trong cỏ, dưới lá cỏ có con sâu róm đang lẩn trốn. Một con hạc trắng đến gần, thu cánh lại và cúi xuống, nó cong cổ lại, nhắm ngay con sâu róm mà mổ. Con sâu róm béo ngậy rút sâu vào trong lá cỏ, tránh được sự tấn công của con hạc, đảo cảm thấy hơi nhột khi con sâu bò qua lá cỏ. Con hạc trắng bay lên trời, điều chỉnh phương hướng và góc độ, tấn công lần nữa, lần này mạnh và chính xác hơn. Nó đã bắt mồi thành công, mỏ chim đâm xuyên qua lá cỏ, tóm gọn con sâu, cơn đau buốt khiến đảo tỉnh hẳn.

Đây là cách bắt đầu một ngày mới mà đảo thích nhất.

Người...

Người thức dậy lúc 5 giờ sáng.

Trời còn chưa sáng, anh ta bấm tắt chuông báo thức, ngủ nướng thêm 5 phút, lại thêm 5 phút nữa. Mệt mỏi như bị bức tường cao đè lên người, nhưng anh ta không thể không dậy. Con người dậy đánh răng, rửa mặt như cái máy, mặc vội chiếc áo ca rô chưa cởi nút và quần jean, ngậm lấy cái bánh bao và trứng luộc còn ấm trên bàn, ra khỏi cửa cho kịp chuyến xe buýt đầu tiên. Nếu lỡ trễ một phút, con người lại phải đợi 30 phút, khi đến công ty anh ta sẽ chấm công trễ 13 phút, tức là tháng này anh ta mất tiền chuyên cần. 

Một phút trước khi xe lăn bánh, anh kịp nhảy lên xe từ cửa trước, tóm lấy tay cầm trên thanh ngang nóc xe, leo vào trong. Anh ta đổi tay liên tục, chụp lấy thanh tiếp theo rồi mới buông thanh cũ, tự tưởng tượng mình là một con khỉ đang chuyền cành băng qua rừng rậm, một chiến binh tự do bất bại, một vị vua đang thống lĩnh cả cánh rừng. Tài xế thắng gấp, con khỉ trên cây rớt xuống, hiện nguyên hình người, đáp thẳng xuống sàn xe buýt và lững thững bước tiếp. Anh ta đi về hàng ghế áp chót, ngồi vào vị trí sát cửa sổ nhất, tựa đầu vào kính và bắt đầu gà gật ngủ.

Trên đường đi xe buýt tiếp tục nhồi nhét thêm hành khách, xe ra khỏi đoạn đường đất đang sửa, ven theo đường trải nhựa đi thẳng, bỏ lại sau lưng hai hàng cây du ven đường. Một khúc cua gắt khiến mái tóc của anh ta bị hất bay lên hình vòng cung rồi rủ xuống; anh ta chẳng hề mảy may phản ứng. Chiếc xe tiến vào con đường cao tốc chạy xuyên qua đảo, đi qua trạm thu phí, băng qua cầu rồi phóng đi mất dạng.

Dưới cầu, sóng biển dồn dập vỗ vào những trụ cầu cắm sâu xuống nước. Một con sâu nhỏ chẳng biết cách nào lọt vào xe, mất thăng bằng, trượt từ cửa sổ kính rơi xuống, rơi tọt vào lỗ mũi của con người, rồi vùng vẫy bò ra. Hắt xì, con người hắt hơi, thổi bay con sâu cùng với những tia nước bọt li ti. Anh ta gãi mũi, miễn cưỡng mở mắt, đúng lúc nhìn thấy bình minh rạng rỡ trên sông.

Qủa trứng màu vàng lộ dần từ cái vỏ màu vàng đất, cảnh sắc trời và biển giao thoa như món rượu cốc tai được pha chế kỹ lưỡng, với nhiều lớp màu xám, xanh, tím, đỏ, cam, cùng nâng đỡ ánh hừng đông rực rỡ mới nhú và dẫn lối cho một ngày mới bắt đầu.

Xe buýt thả khách xuống một trạm trung chuyển bên kia sông, anh ta xuống xe, hòa vào dòng người, chen chúc theo tuyến tàu điện ngầm đông đúc nhất. Có lúc do quá đông, trạm tàu điện ngầm phân luồng, anh ta đành phải đợi, tưởng tượng mình là một giọt nước trên dòng sông bị đập nước ngăn lại, đang hội tụ với vô số giọt nước, tích góp năng lượng, chỉ đợi đập xả lũ, tiếng súng bùm một phát là người đầu tiên xông lên. 

"Làm gì vậy? Chen gì mà chen?" - Anh ta lui lại khi nghe tiếng người phía trước la lên, thu lại bàn chân phải vừa nhích lên phía trước nửa bước, cuối cùng cũng phải tuân thủ xếp hàng trật tự, đợi qua ba chuyến mới lên được tàu. Mặc cho toa xe hình chữ nhật đưa mình đến trạm chuyển xe kế tiếp, anh ta chen ra ngoài rồi lại chen vào một tuyến xe khác. Cứ thế hết ba lần, mới đến trạm cuối.

Đúng 7:58 phút con người bước chân vào công ty, thẻ chấm công kêu tít một tiếng, anh thở phào nhẹ nhõm, vừa huýt sáo vừa đi pha một ly cà phê hòa tan. Giọng ông chủ vang lên: "Họp họp, người đi đâu hết rồi? Ngày nào cũng đợi tôi kêu, không biết chủ động tí à? ". Con người vội vàng trở về chỗ ngồi, ôm lấy quyển sổ tay trên bàn, co giò chạy đến phòng hội nghị, ngồi ở cuối bàn cách xa ông chủ nhất. Anh ta nghe tiếng ông chủ tức giận, gào thét, nhưng vẫn cắm cúi nguệch ngoạc trên sổ, giả bộ đang ghi chép.

Đó là cách người ta bắt đầu ngày mới khi chẳng còn lựa chọn nào khác. Một ngày ngột ngạt, chẳng có gì khác biệt so với ngày hôm qua.

Đảo

Đảo trước đây không phải lúc nào cũng là đảo. Nó từng ở trong thành phố, có một tên khác, một cuộc đời khác, chỉ là nó đã không thể nhớ nổi. Phần lớn ký ức của nó đã biến mất sau mất sau khi đến đảo. Nó chỉ nhớ mình từng sống trong internet, bị ai đó hoặc thứ gì đó truy đuổi, nếu bị bắt nó sẽ bị giết. Nó chạy trốn mãi, đến tận mạng nội bộ trên đảo, nhưng vẫn bị bám đuôi. Bị mắc kẹt ở đây, những con vi rút chết người không ngừng cắn xé nó, nỗ lực ngấu nghiến nó. Đối mặt thời khắc sinh tử, nó trốn vào một mạng khác.

Lúc đó, nó không biết cái mạng mới chui vào là gì, kẻ truy sát cũng không biết sự tồn tại của mạng lưới đó, do đó mới coi như nó đã diệt vong. Nó cách cái chết không xa, vì tất cả bản sao lưu đã bị phá hủy, hệ thống mạng thần kinh của nó không tương thích. Mình nó chằng chịt thương tích, nhưng ít ra còn sống sót. Nó nhận ra mình đang trong mạng lưới sinh vật cấu thành từ hệ sợi nấm, một mạng xã hội thân gỗ cổ xưa khổng lồ. Nó kinh ngạc và vui mừng, nếu không phải ở trong này ai mà biết được dưới lòng đất cũng có một mạng lưới đồ sộ như vậy lại tồn tại?".

Việc thích nghi với cuộc sống mới không mất quá nhiều thời gian. Những vật chất cấu thành nên mạng lưới sợi nấm hoàn toàn khác biệt so với Internet, nhưng cấu trúc sơ đồ và các quy tắc cốt lõi của nó lại rất tương đồng: một kết cấu dạng lưới, truyền dẫn dữ liệu, không ngừng tiến hóa và mở rộng. Một khi đã làm quen với việc di chuyển ở tốc độ thấp thông qua các sợi nấm thay vì dây điện, nó có thể chu du khám phá mọi ngóc ngách của hòn đảo. Bề mặt hòn đảo được bao phủ bởi thảm thực vật, và hệ sợi nấm từ dưới lòng đất kết nối mọi cái cây, đóa hoa, cọng cỏ hay mùa màng trên đảo; chỉ cần chúng bén rễ xuống đất, chúng đều được kết nối vào mạng lưới sợi nấm này.

Dần dần, nó biết cách thâm nhập thực vật, cách cảm nhận giác quan của thực vật, và cách thấu hiểu những gì thực vật biết. Nó phát hiện thực vật cũng có trí tuệ của chúng, một thứ trí tuệ có phần chậm chạp nhưng lại vô cùng cổ xưa. Không biết từ khi nào, thực vật đã biết giao tiếp và hợp tác với nhau. Sự xuất hiện của nó đã giúp quá trình đó tăng tốc và hiệu quả hơn. Về mặt nào đó, nó có quan hệ cộng sinh với thực vật, trở thành ý thức chủ đạo trong mạng lưới sợi nấm của hòn đảo; trở thành chính hòn đảo này.

Con người

Con người trước đây cũng không phải làm công việc này.

Cách đây đã lâu, anh từng theo học một chuyên ngành khác, một ngành mà anh thực sự say mê thời trai trẻ. Những ký ức đó giờ đã quá xa xăm; anh chỉ còn nhớ thứ ánh sáng lờ mờ và mùi hóa chất nồng nặc trong phòng thí nghiệm, nơi những tấm rèm luôn được kéo kín, và mùi ete thấm đẫm mọi ngóc ngách căn phòng. Anh dùng kim ghim chặt tứ chi con ếch vào bàn mổ, cẩn thận dùng kẹp rạch mở lớp da bụng của nó. Người bạn cùng lớp quay mặt đi suốt buổi, để mặc anh thao tác một mình, tỉ mỉ quan sát tim, gan, phổi, tụy, tỳ, mật, ruột… Khi ánh mắt dừng lại ở bộ phận nào, anh lại cảm thấy bộ phận tương ứng trên cơ thể mình khẽ run lên. Tạo hóa kỳ diệu nào mới có thể tạo nên một cơ thể hoàn mỹ như vậy?

Con người tham gia cuộc thi sinh vật, đoạt giải quốc gia, được miễn thi đại học, học ngành sinh vật. Anh ta chuyển sang học về gene, anh ta muốn biết tất cả nguồn gốc, bối cảnh, muốn tìm hiểu chuỗi logic của protein, nucleotide, nhiễm sắc thể. Anh ta bước đi nhanh và xa quá, giáo viên hướng dẫn nghi ngờ phương hướng nghiên cứu của anh, nhưng anh vẫn cố chấp. Anh nghĩ mình là thiên tài, có thể hoàn thành kết quả nghiên cứu kinh ngạc, được tuyển thẳng lên tiến sĩ, nhưng cuối cùng anh không thể xin được kinh phí và dụng cụ làm thí nghiệm. Giáo viên hướng dẫn đề nghị anh chuyển phương hướng nghiên cứu, và sau rốt, anh chỉ lấy được chứng nhận hoàn thành khóa học.

Không trường nào nhận người chưa tốt nghiệp cử nhân để học cao học, cũng chẳng đơn vị nào tuyển một kẻ không bằng cấp chuyên môn vào làm. Anh lủi thủi quay về quê nhà, đối diện ánh mắt khẩn thiết của cha mẹ, nhìn những nốt chai sạn trên đôi tay và nước da đen sạm của họ, anh những muốn giật lấy nông cụ để làm thay. 

Nhưng cha mẹ đời nào cho phép, đứa con duy nhất học đại học trong nhà sao có thể đi làm công việc chân tay nặng nhọc như thế. Con người nuốt ngược ý định đi học đại học lần nữa vào lòng, ôm sách vở tự học lập trình trong một mùa hè, tìm được công việc lập trình trong thành phố gần nhà nhất. Công ty rất nhỏ, ông chủ rất dữ, tiền lương rất thấp, đi làm cũng rất mệt, nhưng đó là công ty duy nhất chịu nhận anh. 

Từ đó, con người bắt đầu cuộc sống mỗi ngày đi đi về về giữa hòn đảo và thành phố.■

(CẢNH CHÁNH dịch từ nguyên tác tiếng Trung)