Vì sao có câu 'người Quảng Nam hay cãi'?

Sáng 22-10, tại phường Hội An, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng phối hợp với Trường đại học Khoa học (Đại học Huế) tổ chức hội thảo khoa học "Đô thị thương cảng Hội An và xứ Quảng trong hành trình 555 năm (1471 - 2026)".

Vì sao người Quảng Nam hay cãi?

Trình bày tham luận viết chung với TS Nguyễn Thị Thu Trang, PGS.TS Đặng Văn Bài cho biết tính cách "hay cãi" nổi tiếng của người Quảng Nam thực chất phản ánh tư duy độc lập, không chấp nhận giáo điều và luôn muốn truy vấn đến tận cùng bản chất sự việc.

Đây cũng là một trong những giá trị văn hóa làm nên bản lĩnh duy tân của vùng đất này.

Theo Phó chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa quốc gia, trong hành trình 555 năm (1471 - 2026), xứ Quảng không chỉ giữ vai trò là bệ đỡ địa - chính trị, không gian sinh thái - kinh tế mà còn hình thành những giá trị văn hóa và tính cách con người đặc trưng.

Trong đó, tư duy cởi mở, thực tế và bản lĩnh duy tân là những nét nổi bật của người Quảng Nam. Hơn 500 năm tương tác với biển cả, sông ngòi và những nền văn hóa bên ngoài đã góp phần hình thành hệ giá trị văn hóa phi vật thể của vùng đất này.

Khác với sự trầm mặc, nền nếp của văn hóa Nho giáo Bắc Bộ hay sự phóng khoáng, bao dung của vùng đất mới Nam Bộ, tính cách Quảng Nam là sự kết hợp giữa tính thực tiễn, óc phản biện và tinh thần duy tân tiên phong.

Đáng chú ý, PGS.TS Đặng Văn Bài cho rằng tính cách "hay cãi" của người Quảng Nam nhìn nhận ở khoa học nhân văn.

"Sự 'hay cãi' của người Quảng Nam dưới góc nhìn khoa học nhân văn thực chất là tư duy độc lập, không chấp nhận những giáo điều sẵn có, luôn truy vấn đến tận cùng bản chất của sự vật" - ông Bài nói.

Chính tư duy thực tế và tinh thần phản biện này đã góp phần tạo nên những nhân vật có ảnh hưởng đến tiến trình lịch sử, văn hóa dân tộc cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20.

Dẫn câu chuyện "Quảng Nam Ngũ Phụng Tề Phi" với năm vị khoa bảng cùng đỗ đại khoa trong kỳ thi năm 1898, gồm Phạm Liệu, Phạm Quang, Nguyễn Đình Hiến, Ngô Lý và Hoàng Chữ, Phó chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia cho rằng đây là biểu hiện của truyền thống hiếu học nhưng không dừng lại ở khoa cử sáo rỗng mà hướng đến việc giúp đời, giúp nước.

PGS.TS Đặng Văn Bài và TS Nguyễn Thị Thu Trang cho rằng tính thực tiễn, óc phản biện và tinh thần duy tân của người xứ Quảng là điểm tựa tinh thần cần được phát huy trong quá trình phát triển hiện đại của TP Đà Nẵng.

555 năm hình thành và phát triển xứ Quảng, Hội An

Hội thảo khoa học về hành trình 555 năm của xứ Quảng và đô thị thương cảng Hội An quy tụ hơn 100 đại biểu, với 55 tham luận được tuyển chọn từ gần 100 bài viết của các nhà nghiên cứu.

Theo ban tổ chức, tháng 6-1471, vua Lê Thánh Tông thành lập đạo Thừa tuyên Quảng Nam, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình mở rộng lãnh thổ, phát triển kinh tế và giao lưu văn hóa của Đại Việt.

Trong hành trình 555 năm, Hội An từng giữ vai trò là thương cảng quốc tế sầm uất, nơi hội tụ nhiều cộng đồng cư dân, kết nối các tuyến thương mại và diễn ra quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa nhiều quốc gia.

Từ gần 100 bài viết gửi về, ban tổ chức tuyển chọn 55 tham luận khoa học, tập trung vào ba nhóm chủ đề chính.

Nhóm thứ nhất làm rõ quá trình hình thành, phát triển và vị thế của xứ Quảng, thương cảng Hội An trong lịch sử, đặc biệt là vai trò của vùng đất này trong chiến lược kinh tế biển.

Nhóm thứ hai gồm 25 tham luận nghiên cứu hoạt động giao thương quốc tế, cộng đồng cư dân, làng nghề, tín ngưỡng, tôn giáo, sự hình thành chữ Quốc ngữ và quá trình giao lưu văn hóa tại Hội An.

Nhóm thứ ba tập trung vào các giải pháp bảo tồn và phát huy di sản trong giai đoạn hiện nay, từ bảo tồn đô thị cổ, di sản tư liệu đến chuyển đổi số, phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.

Một trong những vấn đề được đặt ra là làm thế nào vừa bảo đảm tính xác thực của di sản, phát huy vai trò cộng đồng, vừa khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

"Quảng Nam hay cãi" - thiệt không?

TT - Có thật người Quảng Nam khoái cãi? Vì sao họ phải cãi? Xưa và nay, những vụ cãi đã tạo nên bản sắc xứ Quảng thế nào?... Đó là những mệnh đề mà nhà báo Vũ Đức Sao Biển và những người trong cuộc sẽ có những lý giải thú vị gửi bạn đọc Tuổi Trẻ nhân dịp đầu năm mới 2010.