Vì không có kinh nghiệm và khả năng phân biệt thông tin thật giả, không ít trẻ em sập bẫy, trở thành nạn nhân của mua hàng online trên các nền tảng mạng xã hội - Ảnh do AI tạo
Khi trẻ em là nạn nhân
Sắp đến kỳ thi, trong một lần lướt TikTok, Nguyễn Hoàng Yến xem được quảng cáo về bộ tài liệu ôn thi, tập hợp các dạng đề của môn tiếng Anh, ngữ văn, toán. Khi bấm vào hỏi thông tin, lập tức có người chuyển hướng liên hệ qua Zalo để tư vấn và nhanh chóng chốt đơn với số tiền gần 300.000 đồng.
Vài ngày sau, hàng được giao tới nhưng mở ra Yến nhận thấy chất lượng giấy và mực in rất dỏm. Luyện thử một đề, sau đó cô bạn mở những trang cuối để đối chiếu đáp án thì phát hiện không hề có bất cứ trang đáp án như quảng cáo. Liên hệ lại với người bán, Yến không còn nhận được phản hồi niềm nở như trước mà bị cắt liên lạc. "Mất tiền oan, tức gì đâu", cô bé tấm tức.
Những trường hợp như Hoàng Yến là khá phổ biến. Theo ghi nhận, một số bạn trẻ khác, cả thanh thiếu niên cũng bị ăn quả đắng khi mua điện thoại iPhone qua mấy quảng cáo trên các trang bán hàng các nền tảng mạng xã hội.
Có bạn tin lời tưởng mua được iPhone 16 Pro Max thanh lý với giá chỉ 500.000 đồng nhưng thực tế nhận hàng chỉ là một cục pin không rõ dùng cho dòng máy nào. Không ít người khác cũng mua được iPhone 15 Pro Max gắn mác hàng "tuồn" từ Hàn Quốc về với giá khoảng 4 triệu đồng. Bên ngoài nhìn khá giống sản phẩm chính hãng song khi mở khóa thì máy liên tục bị đứng, không thể dùng được.
Thực trạng giới trẻ, đặc biệt là trẻ dưới 16 tuổi, bị lừa đảo khi mua sắm trực tuyến không còn là cá biệt mà diễn ra ở nhiều nhóm hàng như sách vở, đồ dùng học tập, thời trang, sản phẩm công nghệ... Vì sợ bị phụ huynh la nên không ít bạn đã chọn cách im lặng sau khi rơi vào bẫy lừa đảo.
Thực tế nêu trên được ThS Nguyễn Phạm Hoàng Huy, Chủ nhiệm bộ môn Digital Marketing (FPT Polytechnic - HCM), phân tích: "Trẻ dưới 16 tuổi chưa hoàn thiện khả năng đánh giá rủi ro, dễ bị tác động bởi cảm xúc, hình ảnh hấp dẫn hay những người có tầm ảnh hưởng quảng cáo (KOL, thần tượng...) nên dễ mắc bẫy".
Chưa kể các bạn nhỏ hầu như chưa va chạm thực tế với các hành vi lừa đảo nên khó nhận biết dấu hiệu bất thường như giá rẻ một cách bất ngờ, nhận xét ảo về sản phẩm hay các chương trình giả khuyến mãi chớp nhoáng... nên càng dễ trở thành nạn nhân.
Hệ lụy cả tâm lý lẫn tài chính
Thực tế là thuật toán của các nền tảng mạng xã hội mua bán hàng trực tuyến luôn tối ưu cho chuyển đổi (mua hàng, giữ chân người xem) chứ chưa chú trọng đến sự an toàn về nhận thức. Do đó trẻ em gần như không có khả năng tự phòng vệ nếu không được hướng dẫn.
Từ thực tế này, ThS Hoàng Huy cho rằng các hệ lụy về tài chính là điều dễ xảy ra như mất tiền khi mua phải hàng giả hoặc không nhận được hàng, bị dụ nạp tiền qua game, ứng dụng hay hình thức cộng tác viên online, thậm chí có thể sử dụng tài khoản của cha mẹ để thanh toán mà không kiểm soát.
Về tâm lý, các bạn nhỏ cảm giác xấu hổ, tự trách mình khi bị lừa, đôi lúc hình thành nhận thức sai lệch, xem mua sắm là cách giải tỏa cảm xúc hoặc chịu áp lực phải sở hữu đồ giống người nổi tiếng. Bàn giải pháp bảo vệ trẻ trước những điều này, theo chuyên gia, cần sự đồng bộ.
Với gia đình, phụ huynh cần hướng dẫn con biết đọc đánh giá, kiểm tra uy tín cửa hàng, nhận diện những ưu đãi bỗng dưng quá hấp dẫn. Về kỹ thuật, nên bật kiểm soát thanh toán và không lưu thông tin thẻ tự động. Đồng thời xem giáo dục kỹ năng số là việc bắt buộc cho trẻ trong bối cảnh hiện nay.
"Sự phát triển của mạng xã hội và thương mại điện tử không sai. Có chăng trẻ em đang bị "ném" vào một hệ sinh thái được thiết kế cho người lớn. Nếu không có cơ chế bảo vệ phù hợp, các em sẽ không chỉ là người tiêu dùng non nớt mà còn có nguy cơ trở thành tài nguyên bị khai thác ngay trên không gian số", ông Huy phân tích.
Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn luật sư TP.HCM) nói căn cứ Bộ luật Dân sự, người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi khi xác lập giao dịch dân sự phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ các giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày phù hợp với lứa tuổi.
Nếu người bán sử dụng thủ đoạn gian dối như cung cấp hàng giả hoặc thông tin sai sự thật để giao kết hợp đồng với trẻ thì giao dịch này sẽ bị vô hiệu. Khi đó, hậu quả pháp lý là các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Trong trường hợp người bán có hành vi chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạn gian dối nhằm lừa đảo người mua hàng online, họ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025).
Như vậy sàn thương mại điện tử có trách nhiệm ngăn chặn, loại bỏ các thông tin hàng hóa vi phạm và phối hợp với cơ quan nhà nước, cảnh cáo hay từ chối cung cấp dịch vụ có thời hạn hoặc vĩnh viễn với cá nhân, tổ chức có hành vi kinh doanh gian dối.
Trường hợp sàn không thiết lập cơ chế kiểm soát theo quy định hoặc biết rõ hành vi lừa đảo mà không có biện pháp ngăn chặn dẫn đến thiệt hại cho trẻ em thì phải liên đới chịu trách nhiệm bồi thường theo quy định pháp luật.
"Hiện nay việc xác thực danh tính người dùng trên các sàn thương mại điện tử còn lỏng lẻo, hiện chủ yếu dựa vào số điện thoại hoặc email, chưa có sự liên kết chặt chẽ với dữ liệu dân cư để nhận diện người mua là trẻ em, cũng chưa có hệ thống toàn diện xác nhận người chưa thành niên. Đây là lỗ hổng chủ yếu ở khâu thực thi cần tính toán dù pháp luật hiện hành đã có khung chế tài khá đầy đủ về hành chính, dân sự và cả hình sự", luật sư Trần Minh Hùng nêu.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận