Drive Your Plow Over the Bones of the Dead đưa người đọc đến nước Ba Lan. Đến một ngôi làng hẻo lánh, ẩn mình giữa thiên nhiên hay có thể nói là một ngôi làng xâm lấn vào thiên nhiên.

Lớp vở Con Người bị lột ra

Ngay cái vị trí làng này đã đặt tiểu thuyết vào ranh giới giữa cái thực và cái hoang đường. 

Nơi một người đàn bà sống trong thế lưỡng nan bên cạnh nền văn minh hiện đại. Bà bị ám ảnh bởi một thế giới hồng hoang nơi sức mạnh tự nhiên là cái gì đó vừa nhân từ vừa dã man, buộc con người phải kính phục và sợ hãi.

Janina Duszejko là tên bà. Một giáo viên về hưu, yêu muôn thú và yêu những vần thơ của William Blake nhà thơ người Anh sống cách thời của ba gần hai trăm năm. Janina Duszejko là tên bà. Một cái tên mà bà không muốn nhắc đến.

Đối với bà họ và tên là "một sự uổng phí những sáng tạo". Vì "Có ai nhớ bao giờ đâu, chúng tách rời cá thể và thật vớ vẩn, chẳng khiến người ta nhớ tới điều gì cả. Đã vậy, mỗi thế hệ lại có một mốt và thế là bỗng dưng ai cũng mang tên...".

Chính vì thế bà chống lại việc gọi tên mình và gọi tên mọi người xung quanh. Thay vào những cái tên mỹ miều hay cục súc được thế hệ trước ấn định, bà gọi họ bằng những biệt danh dựa trên những đặc điểm trong buổi ban đầu bà tiếp xúc với họ.

Câu chuyện mở ra bằng cái chết đột ngột và kinh hoàng của nhân vật có biệt danh Bàn Chân Lớn. Một nhân vật đại diện cho mọi điều Janina căm ghét.

Một kẻ sinh ra từ nền văn minh tiêu thụ, bạo tàn và coi con người là sinh vật duy nhất đáng tồn tại dưới gầm trời. Một kẻ trộm. Một thợ săn lấy sinh mạng của các động vật khác làm kế sinh nhai và cũng để giải khuây.

Thậm chí, bà chẳng coi Bàn Chân Lớn là con người. Như biệt danh, "bàn chân" ấy giẫm qua thiên nhiên, giẫm qua điều thiện. Y ngang tàn đi qua thế gian, căm ghét, chà đạp hết thảy điều gì trên lối của y.

Giờ y nằm đây, co quắp, tội nghiệp. Kẻ khinh thường sức mạnh của tự nhiên cuối cùng không chống lại được quy luật của tự nhiên. Dưới góc nhìn của Janina, chính tự nhiên đã báo thù Bàn Chân Lớn. Cái chết của y là cái giá phải trả cho bản tính hung bạo, coi thường các sinh linh khác của y.

Từ đây, phần nào thông điệp của cuốn sách được hé lộ rồi dần sáng tỏ qua từng cái chết của tay cảnh sát trưởng, tay doanh nhân và cuối cùng là tên chủ tịch. Mỗi cái chết như một vụ tai nạn, mỗi cái chết là một lần lớp vở Con Người bị lột ra.

Mọi sinh linh đều bình đẳng

Trong tiểu thuyết này Olga Tokarczuk có lối chủ ý viết hoa danh từ. Đối với bà, Con Người cũng đáng tôn kính như con Cừu, con Cáo, con Nai. Tương tự, Cao Nguyên, Khúc Cua hay Hành Tinh đều đồng đẳng ngang hàng.

Nhân vật chính của Drive Your Plow Over the Bones of the Dead không chối bỏ văn minh hiện đại, bà khước từ trở thành đánh mất sơ tâm trong văn minh hiện đại đó.

Tên sách lấy cảm hứng từ một câu thơ của William Blake. Hình ảnh lưỡi cày đại diện cho trí tuệ con người, xén qua những sinh linh đã chết, không chỉ nói đến những muôn thú mà còn nói đến chính con người. Chính chúng ta không chỉ quấy nhiễu đời sống của các loài khác, mà còn đang tự làm tổn thương đời sống của chính mình, của tổ tiên xa xưa đã nằm lại.

Dù là Ác Là, Chim Ưng, Nai, Cáo hay Người (viết hoa như chủ ý của Tokarczuk) đều khuất phục trước lẽ tự nhiên: Cái Chết.

Dưới mặt đất mà chúng ta đang bước đi, là nắm xương tàn của muôn loài trong đó có nhân loại. Dưới Cái Chết, tất cả đều trở thành sinh linh không phân biệt, bình đẳng, trên mặt đất này đều đang chịu dày vò, thống khổ.

Olga Tokarczuk mượn thể loại trinh thám để viết tiểu thuyết mang thông điệp tuy không mới nhưng lại quyết liệt, thẳng thắn. Một tiểu thuyết giản đơn, nhưng cũng khôn lường. Trọng tâm của tác phẩm dịch chuyển từ chuyện khám phá bí ẩn của những vụ án mạng qua một câu hỏi về vai trò của nhân loại trên Trái đất này là gì?

Nhân vật của Tokarczuk nói nhiều về chiêm tinh, tử vi với một niềm tin xác quyết rằng có một thế lực quyền uy bí ẩn chi phối đời sống của toàn bộ sinh mệnh. Mọi thứ dưới trần gian này đang bị soi xét. Mọi hành động ác tâm dù gây ra trên bất kỳ sinh linh nào, đều phải bị trừng phạt.

Trong tiểu sử của Olga Tokarczuk có nói rằng bà là một người ăn chay trường. Bằng văn chương và hành động thực tế trong đời sống cá nhân, nhà văn vừa tuyên ngôn, lý giải, đồng thời bảo vệ và thực hành triệt để theo đúng niềm tin của mình.

Olga Tokarczuk sinh năm 1962. Bà nhận giải Nobel văn chương năm 2018. Trong lời tuyên bố chủ nhân giải Nobel văn chương năm đó, Viện Hàn lâm Thụy Điển nhận định bà có một phong cách viết giàu sức tưởng tượng.

Vào năm 2018, bà cũng nhận được giải Booker Quốc tế nhờ tiểu thuyết Bieguni. Tiểu thuyết này đã được dịch và xuất bản ở Việt Nam với tên Bieguni - Những người không ngừng chuyển động (Nguyễn Văn Thái dịch, NXB Phụ Nữ).

Cần nói qua một chút về giải Nobel của Tokarczuk. Năm 2018, trước thềm công bố giải, Viện Hàn lâm Thụy Điển quyết định tạm hoãn một năm do bê bối nội bộ. Giải Nobel văn chương năm 2018 được công bố vào năm 2019, cùng giải Nobel văn chương của năm đó (trao cho Peter Handke, nhà văn Áo).

Peter Handke và Olga Tokarczuk, giữa mùa Nobel có hai kẻ lang thang khắp chốn

TTO - Olga Tokarczuk - tác giả rất trẻ và rất mới, một nhà văn nữ kỳ tuyệt, một cái tên quen thuộc với các giải thưởng văn chương. Peter Handke - tác giả của kho tàng đồ sộ các tác phẩm bao gồm kịch, tiểu thuyết, ghi chép, thơ, kịch bản truyền hình..