Theo Guardian, một hiện tượng bất thường vừa được ghi nhận tại Vườn quốc gia Kibale, nơi sinh sống của một trong những quần thể tinh tinh lớn nhất từng được nghiên cứu. Tại đây, một cộng đồng tinh tinh vốn ổn định đã bất ngờ rơi vào tình trạng chia rẽ sâu sắc, dẫn đến các hành vi bạo lực hiếm thấy trong tự nhiên.

Tinh tinh bất ngờ tách phe, truy sát lẫn nhau

Theo các nhà nghiên cứu, nhóm tinh tinh Ngogo với khoảng 200 con, từng được xem là mô hình hợp tác xã hội phức tạp, bắt đầu xuất hiện những rạn nứt từ khoảng năm 2015. Ban đầu, sự thay đổi diễn ra âm thầm khi các nhóm nhỏ hình thành, đặc biệt là những liên minh giữa các con đực trưởng thành.

Theo thời gian, những "liên minh nhỏ" này dần phát triển thành hai phe đối lập rõ rệt. Đến năm 2018, mọi mối liên kết xã hội giữa hai bên gần như bị cắt đứt hoàn toàn. Từ đó xung đột leo thang thành các cuộc tấn công có tổ chức.

Các nhà khoa học đã ghi nhận nhiều hành vi cực đoan: những cuộc đột kích vào lãnh thổ đối phương, các vụ giết hại con đực trưởng thành, thậm chí cả việc sát hại con non.

Điều khiến hiện tượng này trở nên đặc biệt đáng chú ý là các cá thể tham gia xung đột không phải là những nhóm xa lạ. Chúng từng sống chung, chia sẻ lãnh thổ và thiết lập quan hệ xã hội trong nhiều năm.

Nhà nghiên cứu linh trưởng Aaron Sandel nhận định rằng việc gọi đây là "nội chiến" cần được cân nhắc, bởi khái niệm này vốn gắn với xã hội loài người. Tuy nhiên ông cũng nhấn mạnh điểm cốt lõi: đây là xung đột giữa những cá thể từng có mối quan hệ thân thuộc, không phải giữa các nhóm xa lạ như thường thấy trong tự nhiên.

Áp lực tài nguyên châm ngòi xung đột?

Cho đến nay, giới khoa học vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác dẫn đến sự sụp đổ của cộng đồng này. Một số giả thuyết được đưa ra, nhưng chưa có kết luận thống nhất.

Quy mô nhóm quá lớn có thể là một yếu tố. Khi số lượng cá thể tăng lên, sự cạnh tranh về thức ăn và bạn tình cũng trở nên gay gắt hơn, làm suy yếu các liên kết xã hội.

Bên cạnh đó, những thay đổi về cấu trúc lãnh đạo hoặc sự xuất hiện của các cá thể thống trị mới cũng có thể làm mất cân bằng quyền lực trong nhóm.

Một yếu tố khác được nhắc đến là dịch bệnh. Một đợt bùng phát bệnh đường hô hấp trước đó đã khiến hàng chục con tinh tinh thiệt mạng, có thể làm gián đoạn cấu trúc xã hội và tạo ra khoảng trống quyền lực.

Dù nguyên nhân là gì, các nhà khoa học cho rằng đây là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng, thay vì một tác nhân đơn lẻ.

Hiện tượng tại Kibale cho thấy ngay cả những hệ thống xã hội phức tạp và gắn kết cũng có thể sụp đổ khi chịu áp lực đủ lớn. Khi tài nguyên khan hiếm hoặc môi trường thay đổi, sự hợp tác có thể nhanh chóng bị thay thế bằng cạnh tranh và xung đột.

Điều này không chỉ có ý nghĩa trong nghiên cứu động vật học mà còn gợi mở nhiều liên hệ với xã hội loài người. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm môi trường sống, áp lực lên tài nguyên đang gia tăng, kéo theo nguy cơ xung đột ở nhiều cấp độ.

Nhà nghiên cứu James Brooks cho rằng quá khứ tiến hóa không quyết định tương lai của con người. Tuy nhiên việc hiểu rõ những gì xảy ra với các loài gần gũi như tinh tinh có thể giúp chúng ta nhận diện sớm các nguy cơ và tìm cách giảm thiểu xung đột.

Phát hiện phân tử 541 triệu năm, hé lộ động vật đầu tiên trên Trái đất

Các nhà khoa học tìm thấy 'dấu vân tay hóa học' trong đá 541 triệu năm, cho thấy tổ tiên động vật có thể là sinh vật giống bọt biển dưới đáy biển.