TS Võ Xuân Hoài, Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (Bộ Tài chính) - chia sẻ như vậy cùng Tuổi Trẻ về việc phát triển kinh tế tầm thấp, đưa không gian kinh tế này trở thành một động lực đổi mới sáng tạo, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Doanh nghiệp Việt làm chủ 80% công nghệ sản xuất UAV

* Thưa ông, ông nhận định thế nào về cơ hội phát triển kinh tế tầm thấp trong những năm tới?

- Hiện nay Trung Quốc đang chiếm khoảng 70 - 80% lượng UAV và thiết bị bay không người lái sản xuất trên toàn cầu.

Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh về công nghệ - thương mại giữa các quốc gia lớn, trong đó có sự cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc, thì Mỹ có xu hướng sử dụng các thiết bị bay không người lái được sản xuất ngoài Trung Quốc.

Vì thế, Việt Nam có cơ hội lớn trong phát triển kinh tế tầm thấp, trong đó có hoạt động sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái.

Phát triển kinh tế tầm thấp gồm hai phần: thứ nhất là phát triển thiết bị, phương tiện bay tầm thấp; thứ hai là ứng dụng các thiết bị, phương tiện bay tầm thấp vào phát triển không gian kinh tế tầm thấp.

Theo khảo sát của các doanh nghiệp trong mạng lưới đổi mới sáng tạo quốc gia và các chuyên gia về sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái thì doanh nghiệp Việt hiện đã làm chủ được khoảng 80% công nghệ sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái. Phần còn lại là một số linh kiện doanh nghiệp trong nước chưa làm chủ được là chip và động cơ cánh.

Tuy nhiên, trong sản xuất thì doanh nghiệp Việt cũng không nhất thiết phải làm chủ cả chuỗi cung ứng sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái mà chỉ cần tham gia được một phần vào chuỗi sản xuất toàn cầu thì lợi ích mang lại cho Việt Nam cũng rất lớn. Đến nay, nhiều doanh nghiệp trong nước đã có những sản phẩm UAV và thiết bị bay không người lái xuất khẩu qua Mỹ.

Nhìn chung bối cảnh hiện nay đang rất thuận lợi để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghiệp hàng không vũ trụ và sản xuất thiết bị bay không người lái. Đồng thời, chúng ta cũng có cơ hội trong ứng dụng UAV và thiết bị bay không người lái vào phát triển các ngành kinh tế tầm thấp như phát triển hệ thống logistics, vận tải, sản xuất nông nghiệp công nghệ cao.

* Hiện trên cả nước có bao nhiêu doanh nghiệp đủ năng lực tham gia vào chuỗi sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái?

- Trên cả nước có hơn 80 đơn vị có năng lực tham gia vào chuỗi sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái. Các doanh nghiệp này đều đang tham gia vào mạng lưới đổi mới sáng tạo về hàng không vũ trụ và thiết bị bay không người lái do Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) thành lập vào tháng 8-2025.

Các doanh nghiệp tham gia mạng lưới không làm tất các khâu sản xuất UAV và thiết bị bay không người lái, mà mỗi doanh nghiệp tham gia một khâu trong chuỗi cung ứng sản xuất. Ví dụ có doanh nghiệp chuyên sản xuất điều khiển bay, chuyên sản xuất camera trên các thiết bị bay hoặc sản xuất phần mềm phục vụ thiết bị bay không người lái…

Về quy mô kinh tế tầm thấp của Việt Nam được dự báo có thể đạt khoảng 10 tỉ USD vào năm 2035.

Cần không gian để thử nghiệm phát triển kinh tế tầm thấp

* Theo ông, chúng ta cần làm gì để thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp trong những năm tới?

- Sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái và phát triển kinh tế tầm thấp liên quan trực tiếp với nhau. Với UAV và thiết bị bay không người lái thì chúng ta có thể nhập về hoặc trực tiếp sản xuất tại Việt Nam.

Còn việc đưa UAV, thiết bị bay không người lái vào phát triển kinh tế tầm thấp vẫn cần rất nhiều sự nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp trực tiếp sản xuất thiết bị.

Một số doanh nghiệp trong nước tự tin làm chủ công nghệ sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái nhưng chưa có nhiều sản phẩm do doanh nghiệp trong nước sản xuất được phép bay thử nghiệm trong một môi trường, không gian đủ lớn để kiểm nghiệm xem đã đủ tiêu chuẩn đưa vào sử dụng trong thực tế hay chưa.

Để có không gian bay thực tế rất cần những môi trường bay thử nghiệm nhưng việc cấp phép, bố trí môi trường bay thử thì ở trong nước chưa đáp ứng được. Ngoài ra, chúng ta chưa có sự đầu tư bài bản, đặc biệt là xây dựng các phòng thí nghiệm tầm trung để cho doanh nghiệp tham gia phát triển thiết bị bay không người lái bay thử nghiệm thiết bị.

Nhiều doanh nghiệp trong ngành phải tự xoay xở từ A tới Z, phải sang Hàn Quốc, Israel hoặc một số nước châu Âu để bay thử nghiệm sản phẩm, gặp rất nhiều khó khăn trong phát triển sản phẩm.

Để hỗ trợ các doanh nghiệp sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái trong nước, NIC đang nghiên cứu đầu tư một phòng thí nghiệm ở trong nước, trong đó có những buồng khí để bay thử rất tốn kém mà các doanh nghiệp không thể tự bỏ tiền đầu tư. 

Theo đó, NIC sẽ xây dựng phòng thí nghiệm dùng chung cho tất cả các doanh nghiệp trong ngành.

Ngoài các phòng thí nghiệm dùng chung, các doanh nghiệp sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái trong nước cũng đang cần một môi trường, không gian thử nghiệm với thể chế và chính sách đặc thù kiểu sandbox để doanh nghiệp có thể đưa UAV, thiết bị bay không người lái vào vận hành, khai thác, phát triển không gian kinh tế tầm thấp.

Điều này rất cần có sự hỗ trợ của các bộ như Bộ Công an, Bộ Quốc phòng.

* Đó là về mặt kỹ thuật, còn về mặt pháp lý và chính sách thì sao, thưa ông?

- Chúng ta có thể lấy ví dụ tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay, việc sử dụng thiết bị bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp dần phổ biến nhưng đến nay chúng ta chưa có chính sách thúc đẩy phát triển. Và để tránh rủi ro trong sử dụng thiết bị bay không người lái, cần có một cơ chế chính sách khuyến khích ứng dụng UAV, thiết bị bay không người lái.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, hiện nay việc vận chuyển hàng hóa thông qua sử dụng thiết bị bay không người lái, định vị chính xác điểm giao nhận hàng được họ làm khá tốt. Còn chúng ta đang thiếu cơ chế, không gian thử nghiệm cho phép phát triển các loại dịch vụ này.

Đến nay chúng ta chưa có một không gian, môi trường vật lý cụ thể để thử nghiệm phát triển kinh tế tầm thấp bằng UAV, thiết bị bay không người lái. Không gian này cũng giống như quy hoạch đường đi lại dưới mặt đất, rất cần sự vào cuộc của các cơ quan quản lý nhà nước.

Và để tháo gỡ điểm nghẽn này, NIC đang nghiên cứu phối hợp với một địa phương để tạo lập, hình thành một không gian địa lý và xây dựng cơ chế cho phép doanh nghiệp sản xuất UAV, thiết bị bay không người lái khi phát triển được sản phẩm thì có thể bay luôn, không phải thực hiện các thủ tục phức tạp. Trước mắt NIC sẽ ưu tiên thử nghiệm tại các khu công nghệ cao, khu công nghiệp quy mô lớn.

* Ông đánh giá thế nào về việc TP.HCM tiên phong thí điểm sử dụng thiết bị bay không người lái vận chuyển hàng hóa từ Cần Giờ qua Vũng Tàu?

- Điều này mới mẻ ở ta, nhưng Trung Quốc từ lâu họ đã làm và việc vận chuyển hàng hóa bằng thiết bị bay không người lái của họ đã khá phổ biến. Muốn phát triển hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng thiết bị bay không người lái, cần thiết lập một hệ thống quản lý không lưu với UAV và thiết bị bay không người lái.

Điều này giúp doanh nghiệp biết rằng họ được bay và khai thác trong khu vực nào, khi bay phải bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn nào để bảo đảm an toàn bay trong quá trình vận chuyển.

* Việc phát triển UAV và thiết bị bay không người lái được dự báo mang lại lợi ích kép trong phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh quốc phòng, ông có thể nói rõ hơn về điều này?

- Phát triển UAV, thiết bị bay không người lái có tính lưỡng dụng, tức là vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa góp phần bảo đảm quốc phòng - an ninh. Chẳng hạn chúng ta có thể sử dụng UAV, thiết bị bay không người lái để kiểm soát đường biên giới, đường biển, phòng cháy hoặc các cuộc xung đột có rủi ro về con người.

Tại Việt Nam hiện nay việc sử dụng UAV, thiết bị bay không người lái mới phổ biến trong sản xuất nông nghiệp, phun thuốc trừ sâu, theo dõi mùa vụ, lập bản đồ đất đai, cứu nạn cứu hộ khi có thiên tai.

Trong thời gian tới, chúng ta có thể sử dụng để kiểm tra hạ tầng năng lượng (mạng lưới truyền tải điện), giám sát công trình mỏ, khai thác dầu khí, góp phần phát triển du lịch trong đô thị.

Các nước có chính sách ưu tiên phát triển kinh tế tầm thấp ra sao?

Taxi bay hay máy bay không người lái (drone) giao hàng từng chỉ có trong phim viễn tưởng, nhưng tại nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Các Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE)…, những công nghệ này đang dần trở thành hiện thực nhờ các chính sách phát triển kinh tế tầng thấp.

Theo báo Economist, tại Trung Quốc vào năm ngoái, khoảng 2,7 triệu bưu kiện được vận chuyển bằng drone. Hàng chục thành phố sử dụng thiết bị bay để vận chuyển máu đến cơ sở y tế, rải phân bón, tham gia chữa cháy ở các tòa nhà cao tầng và giám sát biên giới.

Sự phát triển nhanh chóng này gắn liền với các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ. Theo báo Global Times, tháng 2-2026, các cơ quan chức năng ban hành hướng dẫn tăng cường hạ tầng thông tin cho không phận tầm thấp, đặt mục tiêu đến năm 2027 mạng di động phải phủ sóng ít nhất 90% các tuyến bay công cộng ở độ cao thấp. Đồng thời chính sách bảo hiểm rủi ro cho hoạt động và cơ sở hạ tầng UAV cũng được triển khai.

Một số thành phố được trao quyền thử nghiệm mở cửa không phận dưới 600m cho hoạt động thương mại. Riêng Thâm Quyến đã phê duyệt 250 tuyến giao hàng bằng drone và xây dựng gần 500 trạm cất hạ cánh. Các trường đại học cũng bắt đầu mở chương trình đào tạo về công nghệ hàng không tầm thấp.

Tuy nhiên, Trung Quốc cũng lo ngại việc thúc đẩy khai thác kinh tế tầm thấp quá mức. Nước này nhấn mạnh lĩnh vực phải tuân theo nguyên tắc "một quốc gia, một bàn cờ", với các khoản đầu tư được điều phối ở cấp quốc gia thay vì mỗi địa phương tự xây dựng kế hoạch riêng, tránh hạ tầng dư thừa và cạnh tranh thiếu trật tự.

Trong khi đó, Nhật Bản tiếp cận thận trọng hơn nhưng có lộ trình rõ ràng. Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông vận tải và Du lịch xây dựng kế hoạch phát triển hàng không tầm thấp theo bốn giai đoạn từ thử nghiệm đến tích hợp vào hệ thống giao thông đô thị.

Thay vì xây dựng quy định hoàn toàn mới, nước này điều chỉnh khung hàng không hiện có để phù hợp với máy bay cất hạ cánh thẳng đứng bằng điện, giúp giảm rủi ro cho doanh nghiệp.

Tại Trung Đông, các quốc gia vùng Vịnh coi kinh tế tầm thấp là một phần trong chiến lược đa dạng hóa nền kinh tế. UAE dẫn đầu khu vực với dự án Dubai Horizon - quy hoạch tuyến bay tầm thấp và điểm hạ cánh cho drone, đặt mục tiêu triển khai taxi bay từ năm 2026. Abu Dhabi cũng khởi công sân bay siêu nhỏ đầu tiên dành riêng cho máy bay điện cất cánh thẳng đứng.

Những chính sách đồng bộ về hạ tầng, quy định và đầu tư cho thấy kinh tế tầm thấp đang trở thành lĩnh vực cạnh tranh công nghệ mới giữa các quốc gia.

Thủ tướng: Phát triển kinh tế hàng không, khu thương mại tự do thế hệ mới tại sân bay Gia Bình

Sáng 7-3, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã kiểm tra thực địa và có cuộc làm việc với các bộ, ngành, cơ quan, địa phương về tiến độ triển khai dự án cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án giao thông kết nối.