Chân dung Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei ở Đại sứ quán Iran tại Tbilisi, Georgia - Ảnh: AFP
Vụ sát hại Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei do Mỹ và Israel thực hiện đã đẩy Iran vào một trong những giai đoạn chuyển giao quyền lực quan trọng nhất kể từ Cách mạng Hồi giáo 1979.
Sự kiện này kích hoạt ngay lập tức cơ chế hiến định nhằm lựa chọn lãnh tụ mới. Vậy quy trình này được tiến hành ra sao, tân lãnh tụ nắm giữ quyền lực như thế nào trong bộ máy chính trị của quốc gia Cộng hòa Hồi giáo?
Vai trò của Hội đồng Chuyên gia
Theo Hãng thông tấn Anadolu Agency (AA), Hội đồng Chuyên gia là cơ quan chịu trách nhiệm quyết định người giữ vị trí lãnh đạo chính trị và tôn giáo cao nhất của Tehran.
Hội đồng Chuyên gia được thành lập năm 1982 và chính thức đi vào hoạt động năm 1983. Cơ quan gồm 88 giáo sĩ Hồi giáo cấp cao, được người dân bầu với nhiệm kỳ 8 năm.
Nhiệm vụ quan trọng nhất của Hội đồng Chuyên gia là lựa chọn lãnh tụ tối cao mới khi người đương nhiệm qua đời, từ chức hoặc không còn đủ khả năng lãnh đạo.
Cơ cấu lãnh đạo trong bộ máy hành chính của Iran. Trong đó, Hội đồng Chuyên gia là cơ quan chịu trách nhiệm chọn ra lãnh tụ tối cao - Nguồn: ANADOLU - TÂM DƯƠNG chuyển ngữ
Theo Điều 107 của Hiến pháp Iran, "việc xác định lãnh tụ thuộc về các chuyên gia do nhân dân bầu ra", qua đó khẳng định vai trò then chốt của Hội đồng Chuyên gia trong việc thẩm định và bổ nhiệm nhân vật quyền lực nhất đất nước.
Không chỉ có quyền lựa chọn lãnh tụ tối cao, cơ quan này còn chịu trách nhiệm giám sát hoạt động của lãnh tụ tối cao và có thể bãi nhiệm nếu người đó không đáp ứng được các yêu cầu theo hiến pháp.
Quy trình chọn lãnh tụ mới
Theo quy định của hiến pháp, lãnh tụ tối cao phải đáp ứng một số tiêu chí quan trọng: là luật gia Hồi giáo có trình độ cao, có phẩm chất công bằng và mộ đạo, am hiểu các vấn đề chính trị - xã hội, đồng thời có năng lực lãnh đạo và khả năng đưa ra những phán đoán sáng suốt.
Trong trường hợp không có ứng viên nào đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nêu trên, Hội đồng Chuyên gia vẫn có thể lựa chọn các cá nhân được đánh giá nổi bật về năng lực lãnh đạo và kinh nghiệm chính trị.
Sau quá trình thảo luận, các thành viên Hội đồng Chuyên gia sẽ tiến hành bỏ phiếu nội bộ. Ứng viên giành được đa số phiếu sẽ trở thành lãnh tụ tối cao mới của Iran.
Theo các chuyên gia, việc chọn người kế nhiệm lãnh tụ tối cao không phải là quyết định mang tính đột ngột, mà là kết quả của quá trình theo dõi và đánh giá kéo dài nhiều năm.
Các ủy ban chuyên trách trong Hội đồng Chuyên gia thường xuyên rà soát các ứng viên tiềm năng và duy trì danh sách rút gọn để sẵn sàng khi cần thiết.
Quyền hạn của lãnh tụ tối cao
Người dân cầm chân dung Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei trước Lãnh sự quán Israel ở Istanbul ngày 1-3 - Ảnh: AFP
Theo Điều 110 của Hiến pháp Iran, lãnh tụ tối cao là nhân vật nắm quyền lực cao nhất trong hệ thống chính trị - tôn giáo của quốc gia này, với phạm vi quyền hạn rất rộng.
Trước hết, lãnh tụ tối cao có quyền xác định các đường lối và chính sách chung của nhà nước, đồng thời giám sát việc thực thi những chính sách đó trong toàn bộ bộ máy chính trị.
Lãnh tụ tối cao cũng giữ vai trò tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, có quyền tuyên bố chiến tranh hoặc hòa bình, cũng như ra lệnh huy động quân đội trong những tình huống cần thiết.
Bên cạnh đó, người này còn có quyền bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong hệ thống quyền lực của Iran, bao gồm các giáo sĩ trong Hội đồng Giám hộ, người đứng đầu hệ thống tư pháp, lãnh đạo đài phát thanh - truyền hình quốc gia, tổng tham mưu trưởng quân đội và chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Ngoài các quyền hạn trên, lãnh tụ tối cao còn phê chuẩn kết quả bầu cử tổng thống và có thể cách chức tổng thống nếu xét thấy cần thiết. Người đứng đầu cũng có quyền ban hành lệnh ân xá hoặc giảm án cho các phạm nhân.
