Tổng thống Donald Trump được Phó chủ tịch Trung Quốc Hàn Chính (phải) tiếp đón tại sân bay quốc tế Bắc Kinh ngày 13-5 - Ảnh: REUTERS
Cuộc xung đột tại Iran đã biến eo biển Hormuz - cửa ngõ của khoảng 1/5 lượng dầu thô thế giới - gần như đóng cửa hoàn toàn. Nhiều tàu chở dầu bị mắc kẹt. Giá năng lượng leo thang. Lạm phát tăng vọt đang đe dọa phá vỡ đà tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, chương trình nghị sự tại Trung Nam Hải thu hẹp vào một trọng tâm cấp thiết nhất: làm thế nào để hóa giải cuộc khủng hoảng Iran?
Gánh nặng Hormuz với hai cường quốc
Với Tổng thống Trump, cuộc chiến Iran không còn là xung đột xa xôi - nó đã hiện diện tại từng cột bơm xăng và chỉ số giá tiêu dùng trên khắp nước Mỹ.
Tính đến đầu tháng 5-2026, giá dầu thô đã tăng khoảng 45%, tương đương gần 30 USD/thùng, so với trước thời điểm xung đột bùng phát vào tháng 2-2026.
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 4 tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái, tiệm cận mức đỉnh của năm 2023. Lạm phát tăng cao buộc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) phải duy trì lãi suất ở mức cao, dập tắt mọi hy vọng nới lỏng tiền tệ trong nửa đầu năm 2026.
Về phía Trung Quốc, dù Bắc Kinh luôn thể hiện vị thế tự tin, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới cũng không miễn nhiễm trước cơn sốc năng lượng. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa trực tiếp đe dọa hơn 1/3 tổng lượng dầu thô nhập khẩu hàng năm của nước này.
Chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 4-2026 đã vượt mọi dự báo, chạm mức cao nhất trong 45 tháng, bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp và làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.
Theo kênh CNBC (Mỹ), tình trạng ùn tắc tại các cảng biển khắp châu Á cũng đẩy giá cước vận tải tăng vọt. Hai cảng lớn của Trung Quốc là Thượng Hải và Ninh Ba nằm trong số những cảng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do thiếu hụt lao động và hạn chế về năng lực vận hành, làm chậm nghiêm trọng luồng luân chuyển container trên các tuyến thương mại Á - Âu và Địa Trung Hải.
Dù vậy, Bắc Kinh vẫn có lợi thế nhất định: tỉ lệ chuyển đổi sang xe điện thuộc loại cao nhất thế giới và các kho dự trữ dầu chiến lược khổng lồ giúp Trung Quốc có vùng đệm hấp thụ cú sốc năng lượng tốt hơn nhiều nước trong khu vực.
Quan trọng hơn, Bắc Kinh đang nắm giữ "chìa khóa" ngoại giao duy nhất có thể mở cánh cửa Tehran.
Thỏa thuận hợp tác chiến lược 25 năm ký tháng 3-2021 đã biến Trung Quốc thành đối tác kinh tế, chính trị quan trọng nhất của Iran, đồng thời là khách hàng dầu mỏ lớn nhất - nguồn ngoại tệ thiết yếu giúp Tehran duy trì nền kinh tế dưới áp lực phong tỏa của phương Tây.
Chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump diễn ra chỉ vài ngày sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi có mặt tại thủ đô này - có lẽ Washington cũng hiểu rõ mình cần gì ở Bắc Kinh.
Ván cược chính trị của ông Trump
Chưa đầy 6 tháng nữa là đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Quốc hội Mỹ vào đầu tháng 11-2026. Trong lịch sử chính trị Mỹ, lạm phát luôn là "liều thuốc đắng" cho đảng cầm quyền.
Với giá nhiên liệu tăng 45% kể từ khi xung đột bùng phát, uy tín của ông Trump và Đảng Cộng hòa đang sụt giảm nghiêm trọng.
Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cử tri Mỹ, nhất là cử tri độc lập, đang mất dần kiên nhẫn với một chính sách đối ngoại tiêu tốn nguồn lực nhưng gây lạm phát ở trong nước.
Nếu không thể hạ nhiệt giá dầu và kiểm soát lạm phát, Đảng Cộng hòa đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát cả Hạ viện lẫn Thượng viện.
Kịch bản đó sẽ biến hai năm còn lại trong nhiệm kỳ của ông Trump thành một "vịt què" - khi các chính sách bị cản trở tại Quốc hội, còn các cuộc điều tra pháp lý có thể được tái khởi động với cường độ mạnh hơn.
Tại Bắc Kinh, ông Trump không chỉ đàm phán cho nước Mỹ - ông đang đàm phán cho chính sự nghiệp chính trị của mình.
Song con đường phía trước không bằng phẳng. Lòng tin chính trị giữa Washington và Bắc Kinh đang ở mức thấp nhất trong nhiều thập niên.
Bắc Kinh luôn thận trọng để không bị coi là "công cụ" cho các mục tiêu chính trị của ông Trump - vốn nổi tiếng với sự thay đổi quan điểm đột ngột.
Hơn nữa, Iran không phải là một bên dễ bị các cường quốc dẫn dắt: Tehran có những yêu sách riêng về bồi thường chiến tranh và chấm dứt phong tỏa cảng biển mà Mỹ chưa chắc đã sẵn sàng đáp ứng.
Nếu cuộc hội đàm tại Bắc Kinh chỉ dừng lại ở những tuyên bố chung chung mà thiếu cơ chế phối hợp và thực thi cụ thể, cuộc khủng hoảng sẽ không có hồi kết.
Cả thế giới đang theo dõi liệu cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung lần này có thực chất trong việc phối hợp mở lại eo biển Hormuz, hay chỉ mang tính biểu tượng.
Chuỗi cung ứng toàn cầu trước cơn sốc Hormuz
Cuộc khủng hoảng Iran không chỉ đẩy giá nhiên liệu lên cao - nó đang tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu và làm đảo lộn các dự báo kinh tế năm 2026. Chi phí logistics tăng vọt kéo theo giá thực phẩm và hàng tiêu dùng leo thang ở nhiều nơi. Ngành sản xuất phân bón - vốn phụ thuộc lớn vào khí đốt từ vùng Vịnh - cũng bị gián đoạn nghiêm trọng.
Các nhà kinh tế cảnh báo: nếu eo biển Hormuz không sớm được khai thông, tác động lan rộng sẽ vượt ra khỏi thị trường năng lượng, chạm tới từng bữa ăn và túi tiền của người dân toàn cầu.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận