Ngày 10-4, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM phối hợp cùng Tòa án nhân dân khu vực 1 - TP.HCM tổ chức tọa đàm "Tòa án điện tử trong bối cảnh cải cách tư pháp ở Việt Nam".

Tòa án trên nền tảng số

PGS.TS Ngô Hữu Phước, Phó Trưởng Khoa phụ trách Khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế - Luật, cho rằng tòa án điện tử cần được nhìn nhận như một mô hình vận hành tư pháp mới, trong đó toàn bộ quy trình tố tụng được thiết kế lại trên nền tảng số.

Theo ông, tòa án điện tử có thể chia thành ba cấp độ gồm số hóa dữ liệu, thực hiện các giao dịch tố tụng trực tuyến và cấp độ cao nhất là tái cấu trúc toàn diện theo nguyên tắc "digital by design" (tạm dịch: thiết kế số ngay từ đầu).

Ở cấp độ cuối cùng, công nghệ đi vào lõi vận hành của tòa án, từ quản lý dữ liệu, kết nối liên thông, hỗ trợ tra cứu, cho tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các tác vụ tư pháp.

Theo ông, muốn xây dựng tòa án điện tử thì phải có khung pháp lý đồng bộ, hạ tầng công nghệ đủ mạnh, dữ liệu được chuẩn hóa và bảo mật.

Quan trọng hơn cả, đội ngũ thẩm phán, thư ký, cán bộ tư pháp phải được đào tạo bài bản về năng lực số, từ kỹ năng vận hành hệ thống đến khả năng đánh giá chứng cứ điện tử, tổ chức phiên tòa trực tuyến và xử lý các tình huống phát sinh trong môi trường số.

Ông Nguyễn Cao Trí, Tòa án nhân dân khu vực 1 - TP.HCM, chia sẻ kinh nghiệm số hóa tại đơn vị. Theo đó, một trong những chuyển động rõ nhất là quá trình từng bước số hóa quy trình tố tụng, từ tiếp nhận đơn, quản lý hồ sơ cho đến tổ chức xét xử.

Nhờ sử dụng phần mềm quản lý án, hệ thống lưu trữ dữ liệu điện tử và các công cụ hỗ trợ điều hành, thời gian xử lý, hạn chế sai sót và tăng khả năng theo dõi tiến độ giải quyết vụ việc đã giảm đáng kể.

Đặc biệt, ở một số khâu phù hợp, xét xử trực tuyến đã mở ra một phương thức tổ chức linh hoạt hơn, đáp ứng áp lực ngày càng lớn về số lượng vụ án, đồng thời tăng tính minh bạch trong hoạt động tư pháp.

Một khó khăn được ông Trí nhấn mạnh là yếu tố con người. Theo ông, không phải cán bộ nào cũng sẵn sàng thích ứng ngay với môi trường làm việc số, trong khi kỹ năng công nghệ thông tin giữa các vị trí còn chưa đồng đều.

Vì vậy, xây dựng tòa án điện tử cần đi cùng chiến lược đào tạo liên tục, giúp đội ngũ thẩm phán, thư ký và cán bộ tư pháp vừa sử dụng thành thạo công cụ, vừa thay đổi tư duy làm việc theo hướng phù hợp với mô hình tư pháp số.

Đào tạo nhân lực kết hợp luật và công nghệ

Từ năm 2026, Trường Đại học Kinh tế - Luật triển khai chương trình Cử nhân Luật - chuyên ngành Luật và Công nghệ. 

TS Trịnh Thục Hiền, Phó Trưởng Khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Kinh tế - Luật, cho rằng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, blockchain, dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang tái cấu trúc nền kinh tế, pháp luật cũng buộc phải thích ứng với những dạng quan hệ và tranh chấp hoàn toàn mới.

Bà cũng chỉ ra một khoảng trống rất đáng chú ý giữa đào tạo và nhu cầu thị trường. Hơn 70% doanh nghiệp hiện có nhu cầu cấp thiết về nhân sự pháp lý - công nghệ, trong khi đào tạo luật vẫn chủ yếu đi theo hướng đơn ngành.

TS Trịnh Thục Hiền cho biết chương trình tại Trường Đại học Kinh tế - Luật sẽ áp dụng mô hình LegalTech Hub (trung tâm công nghệ pháp lý). Đây được xem như không gian thực hành liên ngành nơi sinh viên luật, công nghệ và kinh doanh cùng tham gia giải quyết các bài toán thực tế.

Tại đây, người học được đặt vào các tình huống mô phỏng như vi phạm dữ liệu, tấn công mạng hay xử lý chứng cứ số. 

Đồng thời, sinh viên được rèn luyện các kỹ năng quan trọng như tìm kiếm và phân tích chứng cứ điện tử, xây dựng hợp đồng thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thực hành tố tụng điện tử.

Lộ trình đào tạo được thiết kế theo ba giai đoạn gồm Teaching Lab (học nền tảng), Project Lab (thực hiện dự án) và Industry Sandbox (môi trường thử nghiệm gắn với thực tiễn), giúp người học từng bước phát triển từ kiến thức cơ bản đến khả năng giải quyết vấn đề trong môi trường số.

Qua đó, chương trình hướng tới xây dựng một môi trường đào tạo khép kín, kết nối giữa lý thuyết và thực hành, giúp người học sớm hình thành năng lực làm việc trong bối cảnh tư pháp số.

TS Trịnh Thục Hiền: Nữ quyền không bảo vệ người phụ nữ một cách thiên kiến

TS Trịnh Thục Hiền vừa công bố quyển sách Hướng đến bản án nữ quyền Việt Nam do chị làm chủ biên. Nhân dịp nghiên cứu này vừa ra mắt, chị chia sẻ với Tuổi Trẻ một số góc nhìn về quyền và lợi ích của người phụ nữ Việt Nam hiện nay.