Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc vừa ký quyết định số 380/QĐ-TTg ngày 3-3-2026 phê duyệt Đề án xây dựng và công bố mức sống tối thiểu hằng năm làm căn cứ xác định các chuẩn chính sách xã hội.

Tính đúng, tính đủ nhu cầu tối thiểu

Điểm chính của đề án là nâng cao chất lượng số liệu phục vụ biên soạn mức sống tối thiểu của dân cư, đảm bảo từ năm 2026 số liệu mức sống tối thiểu của dân cư chia theo khu vực thành thị - nông thôn được công bố hằng năm.

Đề án cũng đặt mục tiêu xác định phương pháp tính và nguồn số liệu để biên soạn mức sống tối thiểu của người lao động. Theo đó, từ năm 2028, số liệu mức sống tối thiểu của người lao động được công bố hằng năm.

Năm 2026, Bộ Tài chính sẽ phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Y tế hoàn thành đánh giá chất lượng thông tin để biên soạn mức sống tối thiểu từ khảo sát mức sống dân cư.

Đề án cũng nêu nhiệm vụ nghiên cứu, xây dựng phương pháp "trị giá các nhu cầu tối thiểu".

Theo đó, cơ quan chức năng sẽ xác định danh mục lương thực, thực phẩm, phi lương thực, thực phẩm tối thiểu và tiêu chí xác định khối lượng các mặt hàng trên trong mức sống tối thiểu của người lao động.

Mức sống tối thiểu là gì?

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, TS Đỗ Thị Tuyết - giảng viên cao cấp Trường đại học Công đoàn - đánh giá mức sống tối thiểu chỉ đủ bảo đảm cho con người có một thân thể khỏe mạnh và nhu cầu văn hóa tối thiểu.

Trong đó nhu cầu tối thiểu không chỉ dừng ở ăn, mặc, ở hay chăm sóc sức khỏe. Người lao động còn cần điều kiện học tập, giao tiếp xã hội, tham gia các hoạt động văn hóa hay nuôi dưỡng, chăm lo con cái.

Như vậy mức sống tối thiểu là ranh giới thấp nhất để một con người duy trì cuộc sống bình thường. Nếu thu nhập hoặc điều kiện sống của một cá nhân thấp hơn mức này, họ sẽ không thể đảm bảo sức khỏe, học tập, hoặc hòa nhập với xã hội, từ đó dễ bị đẩy vào tình trạng nghèo đói, bất bình đẳng.

TS Đỗ Thị Tuyết lý giải thêm lương tối thiểu là quy định mang tính pháp lý bắt buộc doanh nghiệp thực hiện trong khi mức sống tối thiểu phản ánh chuẩn mức thực tế của đời sống.

Ví dụ, người lao động có thể chi trả tiền thuê trọ, ăn uống, y tế cơ bản nhưng khó đáp ứng nhu cầu cao hơn như tích lũy hay học tập nâng cao. Nói cách khác, mức sống tối thiểu là cơ sở, còn tiền lương tối thiểu là phương tiện hiện thực hóa mức sống ấy trong thực tế.

Về lâu dài, để dữ liệu về mức sống tối thiểu thực sự có ý nghĩa, TS Đỗ Thị Tuyết khuyến nghị cơ quan chức năng cần áp dụng những biện pháp thích hợp nhằm bảo đảm cho người lao động có được tiền lương thỏa đáng, đủ duy trì cuộc sống và tái sản xuất sức lao động.

Sử dụng công nghệ và các dữ liệu về kinh tế trong tính toán tiền lương tối thiểu và tiền lương đủ sống như chỉ số giá tiền lương trong điều tra thông tin lao động việc làm.

Chính sách tiền lương theo cơ chế thị trường, trong đó tiền lương theo cơ chế thỏa thuận và Nhà nước không can thiệp trực tiếp vào chính sách tiền lương của doanh nghiệp.

Tổ chức công đoàn cũng cần tăng cường tuyên truyền, làm rõ vai trò của tiền lương tối thiểu, tiền lương đủ sống đối với người sử dụng lao động và nâng cao kiến thức và kỹ năng đàm phán, thương lượng về tiền lương cho cán bộ công đoàn.

Mức sống tối thiểu 1,8 triệu đồng/tháng, thực tế chi tiêu ra sao?

Theo kết quả khảo sát do Tổng cục Thống kê công bố, mức sống tối thiểu của người dân năm 2024 được xác định là 1,8 triệu đồng/người/tháng. Thực tế ở các thành phố lớn, mức chi tiêu ra sao?