"Hòa bình, ổn định và phát triển là mẫu số chung của mọi quốc gia và dân tộc" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trong bài phát biểu có chủ đề "Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động".

Bài phát biểu tập trung vào khu vực châu Á - Thái Bình Dương, quan điểm và đề xuất của Việt Nam trước bối cảnh hiện tại. Xuyên suốt phát biểu là một tinh thần hành động: hòa bình không thể thụ động chờ đợi mà phải được chủ động kiến tạo; ổn định không thể chỉ dựa vào răn đe mà phải được nuôi dưỡng bằng luật lệ, đối thoại, tự kiềm chế và lòng tin; còn phát triển không thể đứng ngoài an ninh, mà ngược lại phải là nền tảng cho an ninh bền vững.

Ba cuộc khủng hoảng và lời giải

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không nói chung chung về bất ổn mà gọi tên rất rõ "ba cuộc khủng hoảng nền tảng" của thời đại: khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển, và khủng hoảng lòng tin chiến lược. Trong số này, khủng hoảng lòng tin chiến lược là "cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng nguy hiểm, vì nó khiến các quốc gia dễ nhìn hành động của nhau qua lăng kính nghi kỵ và bất an".

Ba cuộc khủng hoảng nêu trên, theo ông, đang hội tụ rõ nét tại châu Á - Thái Bình Dương, nơi là trung tâm tăng trưởng năng động của thế giới nhưng cũng là nơi cạnh tranh chiến lược gay gắt. "Chính vì là nơi hội tụ thách thức, châu Á - Thái Bình Dương cũng phải là nơi khởi phát lời giải", ông nhấn mạnh.

Để cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường, nhà lãnh đạo Việt Nam đề xuất điều đầu tiên là phải làm cho luật lệ và đối thoại trở thành phương tiện hữu hiệu giảm thiểu rủi ro thực sự - điều mà theo ông là đặc biệt quan trọng đối với biển và đại dương. 

"Không quốc gia nào được lợi nếu các tuyến kết nối ấy trở thành nơi phô diễn sức mạnh, cưỡng ép hoặc đối đầu", ông nhấn mạnh. 

Thứ hai, cần kiến tạo một cấu trúc khu vực mở, bao trùm và lấy ASEAN làm trung tâm. Thứ ba, cần đặt an ninh con người và năng lực chống chịu xã hội vào trung tâm của an ninh bền vững.

Thứ tư, cần kiến tạo các chuẩn mực trách nhiệm đối với công nghệ mới và công nghiệp quốc phòng, thúc đẩy đối thoại về AI trong quốc phòng - an ninh, bảo đảm trách nhiệm cuối cùng của con người trong các quyết định có hệ quả nghiêm trọng. Thứ năm, cần củng cố nền tảng xã hội và khả năng chống chịu, bảo vệ không gian thông tin và nâng cao nhận thức. Bởi theo ông, một xã hội có khả năng phân biệt đúng sai, giữ được đồng thuận trước biến động và không bị dẫn dắt bởi sợ hãi, thù hận hay thao túng sẽ là nền tảng quan trọng của an ninh bền vững.

Cuối cùng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kêu gọi cần nâng cao năng lực ngoại giao phòng ngừa, hòa giải và trung gian trong khu vực. Mục tiêu là tạo ra những "lối thoát ngoại giao" trước khi các bên bị cuốn vào vòng xoáy leo thang dẫn đến nguy cơ xung đột.

Tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của Việt Nam

Ở một diễn đàn như Shangri-La, vai trò của người phát biểu dẫn đề chưa bao giờ đơn thuần mang tính lễ nghi. Đây là nơi các nước phát đi tín hiệu chiến lược về cách họ nhìn nhận trật tự khu vực và vị trí, vai trò của mình trong đó. Trao đổi với Tuổi Trẻ, nghiên cứu viên cấp cao Phan Xuân Dũng (Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (ISEAS-Yusof Ishak Institute, Singapore) cho rằng việc một quốc gia được mời phát biểu dẫn đề luôn là quyết định có tính toán từ cả bên mời lẫn bên được mời.

Nhìn theo cách đó, sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là sự ghi nhận đối với vai trò, uy tín và tiếng nói ngày càng rõ của Việt Nam trong các vấn đề an ninh khu vực. "Giờ đây, Việt Nam đang ở vị trí có thể trình bày trực tiếp với thế giới cách mình nhìn nhận an ninh khu vực, đề xuất khung tham chiếu của riêng mình. Đây là sự trưởng thành của một nền ngoại giao đã đi qua giai đoạn "hội nhập để tồn tại", và đang bước vào giai đoạn "hội nhập để đóng góp định hình", tất nhiên trong những lĩnh vực mà Việt Nam có thế mạnh và uy tín", ông Dũng nhấn mạnh.

Điều đáng chú ý là sự kiện này vừa cho thấy tính liên tục, vừa cho thấy bước nhấn mới trong cách Việt Nam thể hiện vai trò quốc tế. Liên tục ở chỗ Việt Nam vẫn đi trên đường ray quen thuộc: độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, linh hoạt nhưng có nguyên tắc. Còn bước nhấn mới chính là tâm thế: từ chỗ là người tham gia tích cực, Việt Nam đang chuyển sang người đóng góp định hình, theo chuyên gia của viện ISEAS-Yusof Ishak.

Trong khi đó, giáo sư Sarah Teo (Trường Nghiên cứu quốc tế S. Rajaratnam, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore) nhận định sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phản ánh sự nổi bật và tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của Việt Nam trong các vấn đề khu vực. Theo bà, không nên hiểu sự xuất hiện lần này là một cú chuyển hướng chính sách đột ngột. Nói cách khác, Đối thoại Shangri-La 2026 không phải một ngoại lệ, mà là điểm bộc lộ rõ hơn của một vị thế cao hơn, đã được Việt Nam tích lũy suốt thời gian qua.

Theo vị chuyên gia Singapore, ở bình diện khu vực, thông điệp từ Đối thoại Shangri-La 2026 còn đi xa hơn chuyện vị thế của riêng Việt Nam khi cho thấy Hà Nội có thể đóng góp thực chất cho sức nặng chiến lược của ASEAN và cho một trật tự khu vực mở, bao trùm, dựa trên luật lệ ra sao. Với quan hệ rộng cùng cả các nước lớn lẫn các thành viên ASEAN, Việt Nam có điều kiện để đóng vai trò kiến tạo đồng thuận, thu hẹp khác biệt và góp phần làm cho vai trò trung tâm của ASEAN trở nên thực chất hơn.

Giáo sư Sarah Teo cũng nhìn nhận Việt Nam có thể tăng thêm trọng lượng cho ASEAN bằng cách ủng hộ chủ nghĩa đa phương, các cơ chế do ASEAN dẫn dắt và một tiếng nói khu vực phối hợp hơn về an ninh biển, khả năng chống chịu kinh tế. Một quốc gia càng giữ được nguyên tắc mà vẫn linh hoạt trong quan hệ với các nước lớn, quốc gia đó càng thể hiện rõ bản lĩnh của một nước tầm trung có trách nhiệm.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La

Tối 29-5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có bài phát biểu dẫn đề quan trọng nhất tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore - diễn đàn an ninh uy tín hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.