Chuyện người vợ khởi kiện yêu cầu chia tài sản chung trong khi hai vợ chồng vẫn đang sống cùng nhau đã khiến nhiều người bất ngờ, bởi không ít người vẫn nghĩ rằng chỉ khi ly hôn mới đặt ra việc chia tài sản.

Các trường hợp vợ chồng được chia tài sản

Thực tế đời sống hôn nhân cho thấy không phải lúc nào việc chia tài sản cũng gắn với ly hôn. Có những trường hợp vợ chồng đang chung sống nhưng phát sinh nhu cầu tách bạch tài sản để quản lý, phòng ngừa rủi ro hoặc bảo vệ quyền lợi của mỗi bên.

Pháp luật hôn nhân và gia đình của Việt Nam từ lâu đã ghi nhận quyền của vợ chồng được chia tài sản ngay trong thời kỳ hôn nhân, với những điều kiện và thủ tục nhất định.

Theo Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung, nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu tòa án giải quyết.

Quy định này cho thấy việc chia tài sản không phải là hệ quả bắt buộc của ly hôn, mà có thể phát sinh độc lập khi vợ chồng có nhu cầu tách bạch quyền sở hữu tài sản.

Mục đích của cơ chế này là giúp các bên chủ động quản lý tài sản, tránh những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình chung sống hoặc hoạt động kinh tế của gia đình.

Trên thực tế, việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân xuất hiện khá phổ biến. Thứ nhất là trường hợp một người trong vợ chồng tham gia kinh doanh, đầu tư hoặc bảo lãnh cho các khoản vay lớn, khiến người còn lại lo ngại phần tài sản chung có thể bị ảnh hưởng nếu việc kinh doanh gặp rủi ro.

Việc chia tài sản trong trường hợp này giúp phần tài sản của người không tham gia kinh doanh được tách bạch và an toàn hơn.

Thứ hai là khi quan hệ vợ chồng phát sinh mâu thuẫn, một bên lo ngại tài sản chung có thể bị chuyển nhượng, tẩu tán hoặc sử dụng vào mục đích khác mà mình không kiểm soát được. Việc chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân giúp xác định rõ quyền sở hữu của mỗi bên, từ đó hạn chế nguy cơ tranh chấp về sau.

Ngoài ra, cũng có trường hợp vợ chồng có khối tài sản lớn như nhà đất, cơ sở kinh doanh nhưng mỗi người muốn quản lý một phần tài sản riêng để thuận tiện cho hoạt động cá nhân hoặc để chuẩn bị cho những thay đổi trong tương lai…

Chia tài sản xong rồi sao nữa?

Dù pháp luật cho phép chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân, nhưng quyền này không phải là tuyệt đối. Pháp luật cũng đặt ra những giới hạn nhằm tránh việc lợi dụng việc chia tài sản để trốn tránh nghĩa vụ đối với người khác.

Theo Điều 42 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân sẽ bị tuyên vô hiệu nếu nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ, trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ nộp thuế hoặc các nghĩa vụ tài chính khác đối với Nhà nước và người thứ ba.

Ngoài ra, nếu việc chia tài sản làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của gia đình hoặc của con chưa thành niên thì tòa án cũng có thể xem xét tuyên bố việc chia tài sản là vô hiệu.

Quy định này nhằm bảo đảm rằng việc chia tài sản chỉ được thực hiện vì nhu cầu quản lý tài sản hợp pháp của vợ chồng, chứ không phải là công cụ để né tránh trách nhiệm.

Nếu vợ chồng thống nhất được với nhau về việc chia tài sản, pháp luật khuyến khích các bên thực hiện bằng hình thức thỏa thuận.

Theo Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình, vợ chồng có thể thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung, và thỏa thuận này nên được lập thành văn bản để bảo đảm giá trị pháp lý và tránh tranh chấp sau này.

Đối với một số loại tài sản, đặc biệt là bất động sản như quyền sử dụng đất hoặc nhà ở, văn bản thỏa thuận cần được công chứng theo quy định của pháp luật về đất đai và công chứng.

Sau khi có văn bản thỏa thuận, các bên cần thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, chẳng hạn như văn phòng đăng ký đất đai, để ghi nhận việc thay đổi chủ sở hữu hoặc chủ sử dụng tài sản.

Việc đăng ký này có ý nghĩa rất quan trọng, bởi chỉ khi hoàn tất thủ tục đăng ký thì quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản mới được pháp luật công nhận chính thức theo phần đã chia.

Trong trường hợp vợ chồng không đạt được thỏa thuận, một trong hai bên có quyền nộp đơn yêu cầu tòa án chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân. Đây là một loại tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án nhân dân theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2025.

Khi giải quyết vụ việc, tòa án sẽ xem xét nhiều yếu tố khác nhau. Trong đó quan trọng nhất là xác định tài sản nào là tài sản chung của vợ chồng và tài sản nào là tài sản riêng của từng người.

Việc xác định đúng bản chất của tài sản là cơ sở để tòa án đưa ra quyết định chia tài sản phù hợp với quy định pháp luật.

Những đứa trẻ ở lại quê và chuyện an cư của gia đình trẻ

Mùng 6 đến mùng 9 tháng giêng, xóm tôi lại nghe những âm thanh quen thuộc khi trẻ con khóc vì bị tách khỏi vòng tay cha mẹ. Những cặp vợ chồng trẻ lại rời quê sau Tết. Ở lại sau lưng họ là cha mẹ già và những đứa trẻ.