Những hộ gia đình nghèo nhất trong khu vực đang chịu tổn thương nặng nề nhất, trong khi các chính phủ phải đối mặt với những đánh đổi ngày càng khó khăn hơn.

Bà Kunta Devi và con trai vốn đã chẳng dư dật gì trước khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến với Iran. Đồng lương ít ỏi từ công việc nhà máy ở ngoại ô New Delhi (Ấn Độ) chỉ vừa đủ để hai mẹ con sinh tồn.

Nhưng khi giá khí đốt nấu ăn tăng gấp bốn lần gần như chỉ sau một đêm, mức thu nhập 20.000 rupee (211 USD) mỗi tháng không còn đủ để sống qua ngày, theo phóng sự đăng ngày 12-3 trên báo Financial Times.

Làn sóng tháo chạy

Câu chuyện của hai mẹ con bà Devi đang trở thành hình ảnh điển hình của hàng triệu lao động nghèo khắp Nam Á và Đông Nam Á.

Ở Kuala Lumpur (Malaysia), nhiều lao động tự do đã quay về các bang nông nghiệp để cắt giảm chi phí sinh hoạt.

Tại Myanmar, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu làm đình trệ sản xuất ở các khu công nghiệp, đẩy hàng ngàn công nhân trở về quê - nơi họ ít ra còn có thể tự cung tự cấp thực phẩm.

"Cuộc xung đột tại vùng Vịnh đặt ra thách thức lớn với các nền kinh tế Đông Nam Á - trang tin China Daily (Trung Quốc) dẫn lời ông Frederic Neumann (kinh tế gia trưởng về châu Á của Ngân hàng HSBC) - Đặc biệt, chi phí năng lượng tăng cao có khả năng đẩy lạm phát lên cao trên toàn khu vực".

Các nền kinh tế nghèo hơn càng gặp khó vì có ít nguồn lực hơn - cả về nguồn cung năng lượng lẫn không gian tài khóa - để hấp thụ cú sốc giá nhiên liệu.

Các biện pháp phòng vệ đầu tiên của châu Á, được triển khai ngay sau khi chiến sự nổ ra, tuy cho thấy hiệu quả nhất định nhưng đang dần suy yếu. Làn sóng tác động thứ hai - được dự báo nghiêm trọng hơn - đang ập đến.

Trong tháng 3, khi eo biển Hormuz - động mạch quan trọng cho dòng chảy năng lượng đến châu Á - bị phong tỏa, nhiều chính phủ buộc phải đưa ra những đánh đổi khó khăn: tiết kiệm điện với rủi ro kéo lùi tăng trưởng; ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình hay cho sản xuất; có nên động đến các kho dự trữ năng lượng để cứu vãn tạm thời hay không...

Những biện pháp này đều dựa trên giả định cuộc chiến sẽ sớm có kết cục rõ ràng và dòng chảy năng lượng được khôi phục. Cho tới nay, điều đó chưa xảy ra. Khoảng 8,8 triệu người đứng trước nguy cơ bị đẩy vào nghèo đói và cuộc xung đột có thể gây thiệt hại kinh tế 299 tỉ USD cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP).

Các chính phủ xoay xở

Trước chiến tranh, các chính phủ châu Á lập kế hoạch ngân sách với giả định giá dầu trung bình khoảng 70 USD một thùng. Các khoản trợ cấp, miễn giảm thuế và tìm nguồn cung thay thế đến nay đã giúp giữ giá nhiên liệu tương đối ổn định.

Nhưng các chính phủ hiện phải đối mặt với lựa chọn không dễ dàng: duy trì trợ cấp, gây áp lực lên tài chính công, hoặc chuyển chi phí sang người tiêu dùng - điều sẽ khiến đời sống người dân thêm khó khăn.

Tại Ấn Độ, việc ưu tiên khí đốt nấu ăn cho khoảng 330 triệu hộ gia đình dẫn đến cắt giảm nguồn cung cho các nhà máy phân bón, khiến giá phân bón tăng vọt.

Trong khi đó, mùa mưa năm nay dự kiến trễ với lượng mưa thấp do ảnh hưởng của El Niño càng gây thêm sức ép lên quốc gia xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Thủ tướng Narendra Modi đã thúc giục người dân mua hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài để tiết kiệm ngoại tệ, làm việc tại nhà và sử dụng phương tiện công cộng để giảm tiêu thụ nhiên liệu; đồng thời yêu cầu nông dân cắt giảm một nửa lượng phân bón sử dụng.

Ở Đông Nam Á, Philippines nhanh chóng chuyển sang tuần làm việc bốn ngày để tiết kiệm xăng dầu, đồng thời triển khai trợ cấp có mục tiêu cho các hộ gia đình nghèo.

Thái Lan bãi bỏ mức trần giá dầu diesel chưa đầy một tháng sau khi xung đột bắt đầu và đang cắt giảm các khoản chi tiêu không thiết yếu từ ngân sách để bù đắp cho giá dầu leo thang.

Các quốc gia cũng đang thảo luận và thực hiện các giải pháp dài hạn hơn như đa dạng hóa nhà cung cấp nhiên liệu, phát triển năng lượng hạt nhân và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, "Đông Nam Á hiện là điểm đau lớn nhất", theo ông Henning Gloystein từ công ty tư vấn Eurasia Group.

Châu Á tung loạt giải pháp 'thắt lưng buộc bụng' năng lượng

Khi chiến sự Trung Đông đã kéo dài tròn một tháng và tiếp tục làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, nhiều quốc gia châu Á đã bắt đầu triển khai hàng loạt biện pháp nhằm thích ứng với khủng hoảng.